Η άμεση σύγκρουση διάρκειας 12 ημερών μεταξύ Ιράν και Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025 είχε συνέπειες που επηρέασαν ριζικά όχι μόνο τις στρατιωτικές και στρατηγικές ισορροπίες στην περιοχή, αλλά και την αντίληψη του Ιράν για την εσωτερική ασφάλεια. Κατά την περίοδο αυτή, το Ισραήλ πέτυχε διείσδυση πρωτοφανούς βάθους, πραγματοποιώντας στοχευμένες δολοφονίες, κυβερνοεπιθέσεις και αεροπορικές επιχειρήσεις εναντίον κρίσιμων στρατιωτικών υποδομών, υποδομών ασφάλειας και πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν. Οι απώλειες και οι αδυναμίες ασφάλειας ενίσχυσαν στο Ιράν, ιδίως στο επίπεδο των πολιτικών ελίτ, τις ανησυχίες για εχθρικές δραστηριότητες πληροφοριών με υποστήριξη από το εσωτερικό. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Ισλαμική Συμβουλευτική Συνέλευση του Ιράν ενέκρινε στις 23 Ιουνίου 2025 τον «Νόμο για την Αυστηροποίηση των Ποινών για τα Αδικήματα Κατασκοπείας και Συνεργασίας με το Σιωνιστικό Καθεστώς και Εχθρικά Κράτη» (Tarh-e Taşdid-e Mücazat-e Casusân ve Hemkâri-konandegân bâ Rejim-e Sehyonisti ve Keşvarhâ-ye Motehasem) («Iran moves to», 2025· «New Iran espionage», 2025). Ο νόμος ενέταξε στην κατηγορία των σοβαρών αδικημάτων όχι μόνο τη διαρροή στρατιωτικών πληροφοριών, αλλά και πράξεις όπως οι δηλώσεις που υπονομεύουν το ηθικό σε περίοδο πολέμου, η διαβίβαση πληροφοριών σε εχθρικά μέσα ενημέρωσης και η παροχή τεχνολογικής υποστήριξης επικοινωνιών («Iran: Concerns over», 2025).
Το πεδίο εφαρμογής του νόμου και οι ορισμοί των αδικημάτων
Η συγκεκριμένη νομοθετική ρύθμιση υπερβαίνει τον παραδοσιακό ορισμό της κατασκοπείας, δημιουργώντας ένα ευρύ και ασαφές φάσμα αδικημάτων. Στο πεδίο του νόμου εντάχθηκε όχι μόνο η διαβίβαση κρατικών μυστικών σε ξένες υπηρεσίες πληροφοριών, αλλά και πλήθος ενεργειών που ορίζονται ως «έμμεση συνεργασία με εχθρικό κράτος». Σε αυτές περιλαμβάνονται δηλώσεις που αποθαρρύνουν την κοινή γνώμη σε περίοδο πολέμου, η διαβίβαση πληροφοριών ή οπτικού υλικού σε ξένα μέσα ενημέρωσης, η χρήση υπηρεσιών τεχνολογικών υποδομών εχθρικών χωρών, όπως το Starlink, η κοινοποίηση πληροφοριών για τις θέσεις των ιρανικών Ενόπλων Δυνάμεων ή του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, καθώς και η συμμετοχή σε διαδηλώσεις («New Iran espionage», 2025· «Iran's crackdown», 2025). Σύμφωνα με περσόγλωσσες πηγές, η αναθεωρημένη εκδοχή του νόμου περιλαμβάνει ως ευρύ ορισμό αδικήματος «κάθε επιχειρησιακή δραστηριότητα που αντιβαίνει στην ασφάλεια της χώρας ή στα εθνικά συμφέροντα» («مجازات اعدام», 2025). Ο νόμος ανοίγει τον δρόμο για αυστηρότερες ποινές, κατατάσσοντας καθεμία από αυτές τις πράξεις ως «δραστηριότητα με εχθρική υποστήριξη που αποσκοπεί στην αποδυνάμωση της εθνικής ασφάλειας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν». Ιδίως όταν τελούνται σε καιρό πολέμου, αυτά τα αδικήματα μπορούν να επισύρουν κυρώσεις έως και τη θανατική ποινή, καθώς συνδέονται με κατηγορίες όπως το «εφσάντ φι λ-αρντ» (διαφθορά επί της γης) ή η «μοχαρεμπέ» (ένοπλη αντιπαράθεση με τον εχθρό) (Amnesty International, 2025).
Ως προς τις ποινικές κυρώσεις, η νέα ρύθμιση αποτελεί μία από τις αυστηρότερες πρακτικές του ιρανικού νομικού συστήματος. Σύμφωνα με τον νόμο, στους δράστες των συγκεκριμένων αδικημάτων μπορούν να επιβληθούν η εσχάτη των ποινών, δηλαδή η θανατική ποινή, και κατόπιν άλλες αυστηρές ποινές, όπως ισόβια κάθειρξη, στέρηση δικαιωμάτων δημόσιου χαρακτήρα, δήμευση περιουσίας και υποχρεωτική διαμονή σε καθορισμένο τόπο («Iranian Parliament», 2025· «Iran's Parliament», 2025). Στην επικαιροποιημένη εκδοχή του νόμου, στα αδικήματα που επισύρουν θανατική ποινή εντάχθηκαν επίσης «η παραγωγή, η συναρμολόγηση, η εισαγωγή στη χώρα και η χρήση μικροαεροσκαφών, συμπεριλαμβανομένων μικρών μη επανδρωμένων αεροσκαφών και τετρακόπτερων» («مجلس طرح», 2025). Το κείμενο του νόμου διαφοροποιεί τον καθορισμό της ποινής ανάλογα με το «πλαίσιο» τέλεσης του αδικήματος· ιδίως σε καταστάσεις πολέμου, έκτακτων συνθηκών ασφάλειας και άμεσης επίθεσης από εχθρική χώρα, η κλίμακα των ποινών αυξάνεται αυτομάτως.
Οι ενστάσεις του Συμβουλίου των Φρουρών του Συντάγματος και τα συνταγματικά ζητήματα
Μετά την έγκρισή του από το Κοινοβούλιο, ο νόμος υποβλήθηκε στον έλεγχο του Συμβουλίου των Φρουρών του Συντάγματος, σύμφωνα με το άρθρο 94 του ιρανικού Συντάγματος. Στην αξιολόγησή του στις 9 Ιουλίου 2025, το Συμβούλιο επισήμανε ότι ορισμένες διατάξεις ενδέχεται να αντιβαίνουν στο ιρανικό Σύνταγμα και στις θεμελιώδεις αρχές του ισλαμικού ποινικού δικαίου και επέστρεψε το κείμενο στο Κοινοβούλιο («New Iran espionage», 2025· «Iran's crackdown», 2025). Ο εκπρόσωπος του Συμβουλίου Χαντί Ταχάν Ναζίφ επέκρινε την ασάφεια των ορισμών των αδικημάτων, την αοριστία των κριτηρίων επιβολής ποινών και την απουσία σαφών διατάξεων για τον τρόπο προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων κατά τη δικαστική διαδικασία («سخنگوی شورای», 2025· «ابهامات و ایرادات», 2025). Σύμφωνα με τις δηλώσεις του Ταχάν Ναζίφ, «υπάρχει ασάφεια στις έννοιες της πρόκλησης αποσχιστικών τάσεων και της βλάβης της εθνικής ασφάλειας», γεγονός που μπορεί να περιορίσει τις νόμιμες ελευθερίες («ابهامات و ایرادات», 2025).
Για παράδειγμα, δεν έχει οριστεί σαφώς τι περιλαμβάνει η φράση «μορφές επικοινωνίας που μπορούν να θεωρηθούν βοήθεια προς τον εχθρό», ποια μέσα ενημέρωσης θεωρούνται εχθρικά και ποια νομικά όρια παραβιάζονται με τη χρήση τεχνολογιών όπως το Starlink. Αυτές οι ασάφειες αντιβαίνουν τόσο στην αρχή της κύρωσης (σαφήνειας) του ισλαμικού ποινικού δικαίου όσο και στα άρθρα 32 και 35 του Συντάγματος. Επιπλέον, το ενδεχόμενο ένα άτομο να καταδικαστεί σε θάνατο μόνο και μόνο επειδή κοινοποίησε εικόνες ή δημοσίευσε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνιστά παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας στην ποινική δικαιοσύνη.
Το Κοινοβούλιο αναθεώρησε τον νόμο βάσει των ενστάσεων του Συμβουλίου των Φρουρών του Συντάγματος και ενέκρινε την επικαιροποιημένη εκδοχή του στις 13–14 Ιουλίου 2025 («Iran’s Parliament», 2025· «Iranian Parliament», 2025). Ωστόσο, και ο αναθεωρημένος νόμος διατηρεί τα περισσότερα βασικά προβλήματα. Σύμφωνα με περσόγλωσσες πηγές, παρότι ο Ταχάν Ναζίφ δήλωσε ότι «αυτές οι ασάφειες και τα προβλήματα μπορούν να αρθούν», τα προβλήματα στη βασική δομή του νόμου εξακολουθούν να υφίστανται («ابهامات و ایرادات», 2025).
Το πολιτικό πλαίσιο και το κλίμα ασφάλειας
Η δωδεκαήμερη σύγκρουση Ιράν–Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025 καταγράφηκε για την Τεχεράνη όχι μόνο ως στρατιωτική απώλεια, αλλά και ως σοβαρή αδυναμία στον τομέα των πληροφοριών και της εσωτερικής ασφάλειας. Οι στοχευμένες επιχειρήσεις του Ισραήλ προκάλεσαν βαριές ζημιές τόσο στα κέντρα διοίκησης του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης όσο και σε ορισμένες κρίσιμες πυρηνικές εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με αναλύσεις δυτικών πηγών και δημοσιεύματα της εφημερίδας The Times, αποκαλύφθηκε ότι οι περισσότερες από αυτές τις επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν χάρη σε συντεταγμένες και διαρροές πληροφοριών από το εσωτερικό και ότι το Ισραήλ διατηρούσε πράκτορες επί του πεδίου στο Ιράν από το 2010 («Shaken by depth», 2025). Επιπλέον, το γεγονός ότι το Ισραήλ στόχευσε κατά τις επιθέσεις αυτές όχι μόνο στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αλλά και δίκτυα πληροφοριών, ενέτεινε τις ανησυχίες εντός του καθεστώτος για δομές που περιγράφονται ως «δραστηριότητες πέμπτης φάλαγγας».
Μετά τη σύγκρουση, οι ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας συνέλαβαν περισσότερα από 700 άτομα με κατηγορίες κατασκοπείας και συνεργασίας με το Ισραήλ («Iranian authorities», 2025· «Shaken by depth», 2025). Η ηγεσία της Τεχεράνης θεώρησε αυτή την παραβίαση της ασφάλειας όχι μόνο εξωτερική απειλή, αλλά και αποτέλεσμα εσωτερικής αμέλειας, αδυναμιών και πιθανής συνεργασίας με τον εχθρό. Ο νέος νόμος διαμορφώθηκε ακριβώς μέσα σε αυτό το κλίμα. Με τη ρύθμιση αυτή, το κράτος δεν ισχυρίζεται απλώς ότι λαμβάνει μέτρα κατά ξένων υπηρεσιών πληροφοριών· παράλληλα, προσπαθεί να οικοδομήσει μια ρητορική που υπενθυμίζει στην κοινωνία και την αντιπολίτευση τα απόλυτα όρια του «κράτους ασφάλειας».
Η πολιτική λειτουργία: Ο ρόλος στην εσωτερική κοινή γνώμη και την εξωτερική πολιτική
Κάθε νομική ρύθμιση για την ασφάλεια στο Ιράν πρέπει να αξιολογείται όχι μόνο ως τεχνική ρύθμιση, αλλά και ως πολιτικό μήνυμα. Υπό αυτή την έννοια, ο νέος νόμος περί κατασκοπείας λειτουργεί ως εργαλείο ενίσχυσης του αφηγήματος ότι το καθεστώς βρίσκεται υπό πολιορκία, ιδίως απέναντι στην ολοένα εντονότερη κριτική προς το καθεστώς το τελευταίο διάστημα και στην κοινωνική δυσαρέσκεια. Η δυσπιστία που αναπτύσσεται στην κοινωνία, η οικονομική κρίση, οι καταγγελίες διαφθοράς και η κριτική για τις αδυναμίες της διακυβέρνησης μπορούν, μέσω αυτού του νόμου, να πλαισιωθούν ως κίνδυνοι για την ασφάλεια και να ποινικοποιηθούν. Αυτό αυξάνει την ικανότητα του καθεστώτος να καταστέλλει την εσωτερική αντιπολίτευση, παρέχοντάς του συγχρόνως τη δυνατότητα να αντιμετωπίζει όσους δεν επιδεικνύουν αφοσίωση ως δυνητικές απειλές.
Στο επίπεδο της εξωτερικής πολιτικής, ο νόμος στέλνει μήνυμα «μηδενικής ανοχής στις δραστηριότητες διείσδυσης» προς παράγοντες που θεωρούνται εχθρικοί, πρωτίστως το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. Παράλληλα, επιδιώκει να δείξει, ιδίως στις χώρες της περιοχής, ότι τα αντανακλαστικά του Ιράν ως προς την εσωτερική ασφάλεια έχουν σκληρύνει και ότι ο έλεγχος των πληροφοριών στο εσωτερικό έχει ενισχυθεί. Στο πλαίσιο αυτό, ο νόμος δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ποινικού δικαίου, αλλά και βασικό δομικό στοιχείο μιας νέας ρητορικής ασφάλειας στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική του Ιράν.
Πρακτικές επιπτώσεις και διαρθρωτικοί περιορισμοί
Παρότι ο νέος νόμος περί κατασκοπείας προβλέπει στα χαρτιά έναν αυστηρό και ολοκληρωμένο μηχανισμό ασφάλειας, τα διαρθρωτικά προβλήματα που θα αντιμετωπιστούν κατά την εφαρμογή του ενδέχεται να περιορίσουν την αποτελεσματικότητα της ρύθμισης. Η ιρανική γραφειοκρατία ασφάλειας ταλανίζεται εδώ και καιρό από παράλληλες δομές πληροφοριών, αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων και ελλείψεις συντονισμού μεταξύ θεσμών. Ιδίως οι αντιπαραθέσεις μεταξύ της Οργάνωσης Πληροφοριών των Φρουρών και του Υπουργείου Πληροφοριών οδηγούν σε κατακερματισμό της παραγωγής πληροφοριών και στη συγκέντρωση του μονοπωλίου τους σε συγκεκριμένες ομάδες. Η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε πρακτικές που αφήνουν περιθώρια αυθαιρεσίας κατά τον εντοπισμό και την αποδεικτική τεκμηρίωση των αδικημάτων που εμπίπτουν στον νόμο.
Επιπλέον, οι ελλείψεις της τεχνικής υποδομής παρακολούθησης περιορίζουν σοβαρά την ικανότητα των υπηρεσιών πληροφοριών να εντοπίζουν εκ των προτέρων διεισδύσεις. Επομένως, παρότι ο νόμος στέλνει ένα ισχυρό συμβολικό και πολιτικό μήνυμα, στην πράξη ενδέχεται να αναδειχθεί περισσότερο σε εργαλείο καταπίεσης της εσωτερικής αντιπολίτευσης και των διαφορετικών πεδίων σκέψης παρά σε μέσο ουσιαστικής αποτροπής της κατασκοπείας. Αν ληφθούν υπόψη οι νομικές ασάφειες, η δυσαναλογία των ποινών και ο κατακερματισμός των θεσμών ασφάλειας, διαφαίνεται ότι η ρύθμιση θα εργαλειοποιηθεί περισσότερο για τη διασφάλιση της εσωτερικής σταθερότητας παρά ότι θα καταστήσει το Ιράν ανθεκτικότερο παράγοντα στους πολέμους πληροφοριών.
Συμπέρασμα
Ο νέος νόμος για την καταπολέμηση της κατασκοπείας, τον οποίο το Ιράν έθεσε σε ισχύ τον Ιούλιο του 2025, διαμορφώθηκε μετά τις απευθείας επιθέσεις του Ισραήλ και αποτελεί προϊόν της επιδίωξης όχι μόνο να καλυφθούν κενά ασφάλειας, αλλά και να αποκατασταθεί ο κοινωνικός και πολιτικός έλεγχος. Οι ορισμοί των αδικημάτων είναι ασαφείς, οι ποινές υπερβολικά αυστηρές και το πλαίσιο εφαρμογής αδιευκρίνιστο. Αυτό υπονομεύει την αρχή της ασφάλειας δικαίου και αυξάνει τον κίνδυνο ο νόμος να μετατραπεί σε εργαλείο καταστολής των αντιπολιτευόμενων φωνών. Επιπλέον, αν ληφθούν υπόψη ο θεσμικός κατακερματισμός και τα διαρθρωτικά προβλήματα συντονισμού των υπηρεσιών πληροφοριών στο Ιράν, καθίσταται σαφές ότι πρόκειται περισσότερο για εσωτερική πολιτική κίνηση που ενισχύει τη ρητορική της ασφάλειας παρά για ουσιαστική προσπάθεια αποτροπής εξωτερικών διεισδύσεων. Συνεπώς, η νέα ρύθμιση πρέπει να ερμηνευθεί περισσότερο ως βραχυπρόθεσμη διαχείριση κρίσης και επίδειξη αποτροπής παρά ως επιδίωξη εκσυγχρονισμού των δυνατοτήτων πληροφοριών του Ιράν ή ενίσχυσής τους μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.
Βιβλιογραφία
Iran moves to punish 'spying' as it proclaims victory over Israel, US. (2025, 25 Ιουνίου). Al Jazeera. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.aljazeera.com/news/2025/6/25/iran-moves-to-punish-spying-as-it-proclaims-victory-over-israel-us.
Iran: Concerns over Israeli strikes at Evin Prison, new amendments to "espionage law," mass arrest, and safety of detained human rights defenders. (2025, 2 Ιουλίου). Front Line Defenders. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.frontlinedefenders.org/en/statement-report/iran-concerns-over-israeli-strikes-evin-prison-new-amendments-espionage-law-mass.
Iran: Growing fears over torture and executions of individuals accused of 'espionage' for Israel. (2025, 17 Ιουνίου). Amnesty International Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/06/iran-growing-fears-over-torture-and-executions-of-individuals-accused-of-espionage-for-israel/.
Iran's crackdown on alleged espionage stalls as Guardian Council sends bill back for revision. (2025, 10 Ιουλίου). National Security News. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://nationalsecuritynews.com/2025/07/irans-crackdown-on-alleged-espionage-stalls-as-guardian-council-sends-bill-back-for-revision/.
Iran's Parliament Approves Harsh Anti-Espionage Law Amid Strategic Weakness and Domestic Unrest. (2025, 13 Ιουλίου). Iran News Update. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://irannewsupdate.com/news/news-digest/irans-parliament-approves-harsh-anti-espionage-law-amid-strategic-weakness-and-domestic-unrest/.
Iranian authorities make sweeping arrests after conflict with Israel. (2025, 1 Ιουλίου). The Washington Post. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/01/iran-israel-conflict-arrests/.
Iranian Parliament Pass Tougher Penalties For Espionage And Collaboration With Hostile Foreign Regimes. (2025, 14 Ιουλίου). Iran Front Page. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://ifpnews.com/iranian-parliament-tougher-penalties-espionage-collaboration-foreign-regimes/.
New Iran espionage law halted for review, slowing post-war crackdown. (2025, 9 Ιουλίου). Iran International. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.iranintl.com/en/202507094722.
Shaken by depth of Israeli penetration, Iran said to launch sweeping internal crackdown. (2025, 13 Ιουλίου). The Times of Israel. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.timesofisrael.com/shaken-by-depth-of-israeli-penetration-iran-said-to-launch-sweeping-crackdown/.
ابهامات و ایرادات طرح «تشدید مجازات جاسوسی» قابل رفع است [Οι ασάφειες και τα προβλήματα του νομοσχεδίου για την αυστηροποίηση των ποινών κατασκοπείας μπορούν να αρθούν]. (2025, 19 Ιουλίου). Mizan Online. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.mizanonline.ir/fa/news/4845648/.
ابهامات و ایرادات طرح «تشدید مجازات جاسوسی» قابل رفع است [Οι ασάφειες του νομοσχεδίου για την αυστηροποίηση των ποινών κατασκοπείας μπορούν να αρθούν]. (2025, 19 Ιουλίου). Tabnak. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.tabnak.ir/fa/news/1316465/.
ابهامات و ایرادات طرح تشدید مجازات جاسوسی قابل رفع است [Οι ασάφειες του νομοσχεδίου για την αυστηροποίηση των ποινών κατασκοπείας μπορούν να αρθούν]. (2025, 19 Ιουλίου). YJC. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.yjc.ir/fa/news/8973682/.
چرایی رد طرح "تشدید مجازات جاسوسی" توسط شورای نگهبان [Οι λόγοι απόρριψης του νομοσχεδίου για την αυστηροποίηση των ποινών κατασκοπείας από το Συμβούλιο των Φρουρών του Συντάγματος]. (2025, 18 Ιουλίου). Tasnim News. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.tasnimnews.com/fa/news/2025/04/19/3351037/.
سخنگوی شورای نگهبان: ابهامات و ایرادات طرح «تشدید مجازات جاسوسی» قابل رفع است [Εκπρόσωπος του Συμβουλίου των Φρουρών του Συντάγματος: Οι ασάφειες του νομοσχεδίου για την αυστηροποίηση των ποινών κατασκοπείας μπορούν να αρθούν]. (2025, 19 Ιουλίου). SNN. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://snn.ir/fa/news/1283145/.
مجازات اعدام برای کوادکوپتر؛ مجلس دامنه مجازات جاسوسی را گسترش داد [Θανατική ποινή για τετρακόπτερο· το Κοινοβούλιο διεύρυνε το πεδίο των ποινών κατασκοπείας]. (2025, 22 Ιουλίου). Zoomit. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.zoomit.ir/tech-iran/443902-punishment-death-penalty-quadcopter/adresinden.
مجلس طرح «تشدید مجازات جاسوسی» را اصلاح کرد [Το Κοινοβούλιο αναθεώρησε το νομοσχέδιο για την αυστηροποίηση των ποινών κατασκοπείας]. (2025, 22 Ιουλίου). Eghtesad Online. Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2072297/.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στις 5 Αυγούστου 2025 στο Platform.