Η αναζωπύρωση της έντασης των επιθέσεων των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας επανέφερε ένα παλιό ερώτημα: σε ποιον βαθμό βρίσκεται το Ιράν πίσω από τους πυραύλους και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη που εκτοξεύονται από την Υεμένη; Το ερώτημα είναι εύλογο. Ωστόσο, η αποκλειστική εστίαση στο αν η Τεχεράνη εγκρίνει άμεσα κάθε πλήγμα δυσκολεύει την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο έχει εξελιχθεί η σχέση Ιράν–Χούθι.
Οι Χούθι διεξάγουν έναν πόλεμο που είναι ταυτόχρονα υεμενίτικος και περιφερειακός. Τα πλήγματα σε σαουδαραβικά αεροδρόμια, ενεργειακές υποδομές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις συμπίπτουν σαφώς με την ευρύτερη στρατηγική του Ιράν για την άσκηση πίεσης στο Ριάντ. Ωστόσο, οι Χούθι έχουν και τους δικούς τους ιστορικούς λόγους δυσαρέσκειας απέναντι στη Σαουδική Αραβία, στρατιωτικούς στόχους στο εσωτερικό της Υεμένης και εσωτερικούς λόγους για τη συνέχιση της αντιπαράθεσης.
Το σημαντικότερο ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Τεχεράνη εγκρίνει κάθε εκτόξευση πυραύλου, αλλά πώς οι Χούθι απέκτησαν την ικανότητα να διεξάγουν μια τόσο εκτεταμένη εκστρατεία χωρίς να χρειάζονται καθημερινές οδηγίες από το Ιράν.
Ο πόλεμος των ίδιων των Χούθι
Θα ήταν παραπλανητικό να θεωρούνται οι Χούθι απλώς προέκταση του περιφερειακού ανταγωνισμού του Ιράν. Η εχθρότητά τους απέναντι στη Σαουδική Αραβία προηγείται της στρατιωτικής επέμβασης που άρχισε το 2015. Η αντίδραση των ζαϊδιτικών κύκλων στη Σαάντα στην επέκταση σαλαφιστικών δικτύων υπό σαουδαραβική επιρροή από τη δεκαετία του 1980 και μετά, οι έξι πόλεμοι της Σαάντα μεταξύ 2004 και 2010 και η επέκταση των συγκρούσεων στο σαουδαραβικό έδαφος το 2009 αποτελούν όλα μέρος αυτής της ιστορικής μνήμης. Στα μάτια των Χούθι, επομένως, το Ριάντ δεν είναι απλώς ο αντίπαλος του Ιράν. Είναι ένας από τους ιστορικούς αντιπάλους του ίδιου του κινήματος.
Ούτε οι σημερινές επιθέσεις πρέπει να αποσυνδέονται από τον πόλεμο στο εσωτερικό της Υεμένης. Καθώς οι μάχες συνεχίζονται γύρω από την Ταΐζ, τη Μαρίμπ και στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας, οι Χούθι έχουν προφανές κίνητρο να αυξήσουν το κόστος της σαουδαραβικής υποστήριξης προς τους Υεμενίτες αντιπάλους τους. Ένα πλήγμα σε αεροδρόμιο του Ριάντ ή σε ενεργειακές υποδομές δεν προκαλεί μόνο υλικές ζημιές. Στέλνει το μήνυμα ότι η κλιμάκωση στο εσωτερικό της Υεμένης μπορεί να επιφέρει οικονομικό και ψυχολογικό κόστος μέσα στην ίδια τη Σαουδική Αραβία.
Υπάρχει και εσωτερική διάσταση. Η διοίκηση των Χούθι αντιμετωπίζει απλήρωτους μισθούς στον δημόσιο τομέα, οικονομική συρρίκνωση, ανεπαρκείς υπηρεσίες και εντάσεις με τις ομάδες των φυλών που αποτελούν τη βάση της. Ταυτόχρονα, όμως, έχει οικοδομήσει έναν εξελιγμένο πολεμικό μηχανισμό, που περιλαμβάνει πυραυλικές δυνάμεις, υπηρεσίες πληροφοριών, μηχανισμούς φορολόγησης και δίκτυα μαζικής κινητοποίησης.
Ο πόλεμος, επομένως, δεν αποτελεί για τους Χούθι απλώς εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Έχει μετατραπεί και σε τρόπο διακυβέρνησης. Η δυνατότητα να πλήττει το Ριάντ επιτρέπει σε μια διοίκηση που δυσκολεύεται να πληρώσει μισθούς στη Σαναά να παρουσιάζεται όχι ως μια κυβέρνηση που αποτυγχάνει, αλλά ως περιφερειακή δύναμη.
Η πραγματική συμβολή του Ιράν
Τίποτε από αυτά δεν μειώνει τον ρόλο του Ιράν. Μετατοπίζει όμως το πεδίο στο οποίο πρέπει να αξιολογείται αυτός ο ρόλος.
Η πιο καθοριστική επένδυση της Τεχεράνης δεν ήταν απλώς η μεταφορά πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αλλά η συμβολή στην ανάπτυξη του ανθρώπινου και θεσμικού δυναμικού που απαιτείται για τη λειτουργία, τη συντήρηση και, τελικά, την αναπαραγωγή αυτών των συστημάτων.
Υπάρχουν ασυνήθιστα συγκεκριμένα παραδείγματα. Σύμφωνα με πληροφορίες που συγκέντρωσαν εμπειρογνώμονες των Ηνωμένων Εθνών, περίπου 200 μέλη του προσωπικού των Χούθι εκπαιδεύτηκαν στις ιρανικές ναυτικές εγκαταστάσεις Ζίμπα Κενάρ, στις ακτές της Κασπίας, στις αρχές του 2020. Μια άλλη ομάδα 54 ατόμων φέρεται να στάλθηκε στις εγκαταστάσεις Ιμάμ Αλί, δυτικά της Τεχεράνης, στα τέλη του 2022. Ο Αντνάν Καφλά, στέλεχος του μηχανισμού του υπουργείου Εσωτερικών των Χούθι, φέρεται επίσης να έλαβε εκπαίδευση στον τομέα των πληροφοριών από τη Δύναμη Κουντς ενώ υπηρετούσε στην Τεχεράνη. Το γεγονός ότι ειδικοί στους πυραύλους και στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, εκπαιδευμένοι στο Ιράν, ανέλαβαν αργότερα σημαντικές θέσεις στη στρατιωτική δομή των Χούθι υποδηλώνει ότι δεν επρόκειτο για μεμονωμένα προγράμματα εκπαίδευσης.
Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι το Ιράν προχώρησε σταδιακά πέρα από την παροχή έτοιμων όπλων και στράφηκε στην παροχή κρίσιμων εξαρτημάτων, εξοπλισμού παραγωγής, συστημάτων καθοδήγησης και τεχνογνωσίας. Αυτό συνέβαλε στο να καταστούν δυνατές η τοπική συναρμολόγηση και συντήρηση, επιτρέποντας παράλληλα στα δίκτυα προμηθειών των Χούθι να διαφοροποιήσουν τις πηγές τους πέρα από το ίδιο το Ιράν.
Το Ιράν δεν προμήθευσε απλώς όπλα. Συνέβαλε στη δημιουργία ενός οικοσυστήματος οπλισμού.
Δίνει εντολές η Τεχεράνη;
Εδώ το ερώτημα γίνεται πιο δύσκολο. Υπάρχουν ισχυρά στοιχεία ότι το Ιράν εξόπλισε, εκπαίδευσε και συνέβαλε στην ανάπτυξη των στρατιωτικών δυνατοτήτων των Χούθι. Πιο πρόσφατες εκθέσεις διατύπωσαν επίσης ισχυρισμούς για ιρανική εμπλοκή στον τομέα των πληροφοριών, στην επιλογή στόχων και στην παροχή τακτικών συμβουλών.
Τίποτε από αυτά, ωστόσο, δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι η Τεχεράνη επιλέγει τον στόχο και τον χρόνο κάθε επιχείρησης των Χούθι. Οι Χούθι διαθέτουν τη δική τους δομή διοίκησης, πηγές εσόδων, ανθρώπινο δυναμικό, μηχανισμό πληροφοριών και ένα σύνολο εχθρών με σαφώς υεμενίτικο χαρακτήρα. Η στρατηγική ευθυγράμμιση με το Ιράν δεν συνεπάγεται αναγκαστικά επιχειρησιακή υπακοή.
Πράγματι, αυτή η διάκριση μπορεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της σχέσης από την οπτική της Τεχεράνης.
Στο παραδοσιακό μοντέλο δράσης μέσω αντιπροσώπων, ο υποστηρικτής δίνει εντολές και ο αντιπρόσωπος τις εκτελεί. Μια τέτοια σχέση απαιτεί συνεχή χρηματοδότηση, επικοινωνία και έλεγχο. Οι Χούθι εξελίχθηκαν διαφορετικά. Παράγουν όλο και περισσότερο τα δικά τους έσοδα, συναρμολογούν ορισμένα όπλα τοπικά, λειτουργούν διεθνή δίκτυα προμηθειών και φέρεται να έχουν φτάσει στο σημείο να μπορούν να μεταφέρουν μέρος της τεχνογνωσίας που απέκτησαν σε άλλους ένοπλους παράγοντες.
Η αυτονομία των Χούθι, επομένως, δεν πρέπει να ερμηνεύεται αυτομάτως ως απόδειξη περιορισμένης ιρανικής επιρροής. Μέρος αυτής της αυτονομίας μπορεί το ίδιο να είναι προϊόν πολυετούς μεταφοράς δυνατοτήτων.
Ανθεκτικότητα αντί για έλεγχο
Κατά συνέπεια, η μέτρηση της επιτυχίας του Ιράν στην Υεμένη με βάση τον αριθμό των εντολών που μπορεί να δώσει ίσως αποτελεί λανθασμένο κριτήριο. Ένα χρησιμότερο ερώτημα είναι πόσο αποτελεσματικά μπορούν οι Χούθι να παράγουν αποτελέσματα που ευθυγραμμίζονται σε γενικές γραμμές με τα ιρανικά συμφέροντα, χωρίς να περιμένουν οδηγίες από την Τεχεράνη.
Οι σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές παραμένουν ευάλωτες. Η θαλάσσια κυκλοφορία μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και των στενών Μπαμπ ελ Μαντέμπ έχει γίνει πιο δαπανηρή και πιο επικίνδυνη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι εταίροι τους αναγκάζονται να διαθέτουν πόρους αεροπορικής και ναυτικής άμυνας στο υεμενίτικο θέατρο επιχειρήσεων. Το Ιράν ωφελείται από όλα αυτά τα αποτελέσματα χωρίς αναγκαστικά να εισέρχεται άμεσα στον πόλεμο. Ταυτόχρονα, οι Χούθι συνεχίζουν τον δικό τους πόλεμο στην Υεμένη, πιέζουν τους δικούς τους αντιπάλους και εδραιώνουν το δικό τους καθεστώς.
Δεν υπάρχει, επομένως, μια απλή απάντηση με ναι ή όχι στο αν το Ιράν βρίσκεται «πίσω» από τις επιθέσεις των Χούθι. Η Τεχεράνη μπορεί να μην είναι η μόνη που λαμβάνει τις αποφάσεις πίσω από αυτές. Παραμένει, όμως, ο σημαντικότερος εξωτερικός παράγοντας πίσω από την ανάπτυξη των δυνατοτήτων που καθιστούν δυνατές τέτοιες επιθέσεις.
Το Ιράν ίσως έχει ανταλλάξει ένα μέρος του άμεσου ελέγχου με την ανθεκτικότητα. Το αποτέλεσμα είναι ένας εταίρος που δεν περιμένει αναγκαστικά ιρανικές οδηγίες πριν ενεργήσει, αλλά του οποίου οι ενέργειες συχνά εξυπηρετούν τα ίδια ευρύτερα περιφερειακά συμφέροντα.
Τελικά, η επιτυχία του Ιράν στη σχέση του με τους Χούθι ίσως μετριέται όχι από το πόσες εντολές μπορεί να δίνει η Τεχεράνη, αλλά από το πόσο λίγες εντολές χρειάζεται πλέον να δίνει.
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στις 23 Οκτωβρίου 2026 στην Daily Sabah.