لسبوس با مساحت ۱٬۶۳۳ کیلومترمربع، پس از کرت و ائوبویا سومین جزیره بزرگ یونان است. بر اساس سرشماری سال ۲۰۲۱، ۸۳٬۷۵۵ نفر در این جزیره زندگی می‌کنند. از این جمعیت، ۴۱٬۳۷۹ نفر در واحد شهرداری‌ای که شهر میتیلینی در آن قرار دارد، یعنی در ساحل شرقی جزیره، متمرکزند. با اصلاحات اداری سال ۲۰۱۹، جزیره به دو شهرداری تقسیم شد. شهرداری میتیلینی با ۵۹٬۰۳۴ نفر جمعیت، شرق و جنوب جزیره را در بر می‌گیرد؛ شهرداری لسبوس غربی نیز با ۲۴٬۷۲۱ نفر جمعیت و به مرکزیت کالونی، غرب و شمال جزیره را شامل می‌شود.
در نخستین نوشته این مجموعه، جزایر شمال دریای اژه را به‌صورت یک مجموعه بررسی کرده و به‌اختصار به اقتصاد روغن زیتون لسبوس، پناهندگان واردشده در سال ۱۹۲۲ و موج مهاجرت سال ۲۰۱۵ پرداخته بودم. در نوشته‌های بعدی، جزیره‌ها را یک‌به‌یک بررسی خواهم کرد. این نوشته که با لسبوس آغاز می‌شود، جزیره را شهرک به شهرک بررسی می‌کند. زیرا میان شرق و غرب لسبوس و میان روستاهای کوهستانی و شهرک‌های ساحلی آن، از نظر شیوه‌های امرار معاش، آیین‌های دینی، سنت‌های سیاسی و تاریخ معاصر تفاوت‌های آشکاری وجود دارد.
پیشینه تاریخی
در سال ۱۳۵۵، جزیره به‌عنوان جهیزیه خواهر امپراتور بیزانس به خاندان جنوایی گاتیلوزیو واگذار شد. این خاندان بیش از یک قرن بر جزیره حکومت کرد و دژهای میتیلینی و مولیووس را تقویت کرد. گاتیلوزیوها که پس از فتح استانبول با پرداخت خراج به عثمانی به حکومت خود ادامه داده بودند، در سپتامبر ۱۴۶۲، هنگامی که سلطان محمد فاتح جزیره را تصرف کرد، به پایان حکومت خود رسیدند. پس از فتح، بخشی از خانواده‌های ثروتمند جزیره به استانبول منتقل شدند و مهاجران مسلمان از روم‌ایلی و آناتولی به جزیره آورده شدند. سلطان محمد فاتح سربازانش را به سکونت در جزیره و ازدواج با زنان بومی تشویق کرد. یعقوب آقا، پدر برادران بارباروس، نیز از جمله این سربازان بود. خضر رئیس، یعنی خیرالدین بارباروس، بعدها در زادگاه خود یک مدرسه، یک تکیه و یک اطعام‌خانه بنا خواهد کرد.
در دوره عثمانی، جزیره به نام مرکز خود «سنجاق میدیلی» خوانده می‌شد و میتیلینی و مولوا، همان مولیووس، مرکز قاضی‌نشین بودند. اکثریت بزرگ جمعیت، یونانی ارتدوکس باقی ماندند. بااین‌حال، جامعه مسلمان قابل‌توجهی نیز متشکل از مهاجران و نوکیشان شکل گرفت. سهم خانوارهای مسلمان که در سال ۱۴۸۸ برابر با ۷٫۴ درصد بود، در سال ۱۸۳۱ با رسیدن به ۱۹٫۴۵ درصد به بالاترین میزان خود رسید و در سال ۱۸۹۲ به ۱۴ درصد کاهش یافت. روابط دو جامعه عموماً خوب بود و بخش قابل‌توجهی از جزیره‌نشینان هم یونانی و هم ترکی صحبت می‌کردند.
میتیلینی از سده ۱۸ به یکی از پررفت‌وآمدترین بندرهای عثمانی در دریای اژه تبدیل شد. جمعیت شهر در دوره عثمانی پنج برابر شد. ثروت تا حد زیادی در دست بورژوازی یونانی متمرکز بود. این رفاه یکی از علت‌های شرکت نکردن جزیره در قیام سال ۱۸۲۱ دانسته می‌شود. زلزله سال ۱۸۶۷ بخش بزرگی از بناهای نخستین دوره عثمانی و باروهای شهر را ویران کرد. نامق کمال از سال ۱۸۷۷ تا ۱۸۸۴ در اداره جزیره مسئولیت داشت.
ناوگان یونان به فرماندهی دریاسالار پاولوس کوندوریوتیس در نوامبر ۱۹۱۲ به مقابل میتیلینی رسید. این تاریخ بر اساس تقویم یولیانی ۸ نوامبر و بر اساس تقویم گریگوری ۲۱ نوامبر است. مقام‌های عثمانی شهر را تسلیم کردند و به بخش‌های داخلی جزیره عقب نشستند؛ نیروهای عثمانی مستقر در جزیره یک ماه بعد، در ۲۱ دسامبر ۱۹۱۲، تسلیم شدند. با مبادله جمعیت سال ۱۹۲۳، جمعیت مسلمان جزیره آن را ترک کرد و پناهندگان یونانی آمده از آناتولی جای آنان را گرفتند. جزیره در جنگ جهانی دوم به اشغال آلمان درآمد و در ۱۰ سپتامبر ۱۹۴۴ آزاد شد.
خانواده‌های بازرگان جزیره از اواخر سده ۱۹ به سوی کرت و پیرئوس روی آورده بودند. بسته شدن بازار آناتولی این روند را شتاب بخشید. خانواده اودیسئاس الیتیس، شاعر برنده جایزه نوبل، نمونه‌ای از این جریان است. خاندان آلپودلیس، اهل لسبوس، کسب‌وکار صابون و روغن زیتون خود را در سال ۱۸۹۵ به هراکلیون در کرت و در سال ۱۹۱۴ به پیرئوس منتقل کردند. مادر شاعر نیز اهل روستای پاپادوس در منطقه گرای جزیره بود.
شهر میتیلینی
شهر میتیلینی (Μυτιλήνη، Mitilini) پیرامون دژی بنا شده است که بر تپه‌ای میان دو بندر قرار دارد. تصور می‌شود نخستین مرحله ساخت این بنا، که یکی از دژهای بزرگ مدیترانه به شمار می‌رود، به سده ۶ بازگردد. دژ اقامتگاه خاندان گاتیلوزیو بوده و پس از آنکه شاهزاده کورکوت محاصره ونیزی‌ها در سال ۱۵۰۱ را دفع کرد، در دوره بایزید دوم با مواضع توپخانه تقویت شده است.
Επάνω Σκάλα (Epano Skala)، یعنی «اسکله بالا»، در شمال شهر، محله قدیمی ترک‌هاست. مسجد ینی‌جامی در بازار این محله در سال ۱۸۲۵ به‌دست مصطفی آقا، مأمور وصول مالیات و والی لسبوس، ساخته شده است. این مسجد بزرگ‌ترین و جدیدترین مسجد عثمانی جزیره است. پس از خروج جمعیت مسلمان در سال ۱۹۲۳، بنا متروک شد و به‌مرور سقف آن فروریخت. در اوایل دهه ۲۰۰۰ مرمت محدودی در آن انجام شد.
محله واریا در جنوب شهر، با زندگی هنری جزیره شناخته می‌شود. تئوفیلوس حاجی‌میخائیل، نقاش سبک نائیف، در واریا بزرگ شده است. تریاد، با نام اصلی استراتیس الفتریادیس، ناشر اهل لسبوس که در پاریس کتاب‌های ماتیس، پیکاسو و شاگال را منتشر می‌کرد، در سال ۱۹۶۵ در اینجا موزه‌ای با ۸۶ تابلوی تئوفیلوس تأسیس کرد و آن را به شهرداری اهدا کرد. موزه‌کتابخانه‌ای که مجموعه شخصی تریاد را در خود جای داده نیز در همین محله قرار دارد.
امروزه شهر مرکز اداری، تجاری و آموزشی جزیره است. مرکز دانشگاه اژه (Πανεπιστήμιο Αιγαίου) در اینجا قرار دارد. فرودگاه و بندر کشتی‌های مسافربری جزیره نیز در شهر واقع‌اند. سکونت نزدیک به نیمی از جمعیت جزیره در این واحد شهرداری، نتیجه تداوم مهاجرت از روستا به شهر است.
آگیاسوس
آگیاسوس شهرکی کوهستانی در فاصله ۲۶ کیلومتری میتیلینی است که بر دامنه کوه المپ (Olimpos)، در ارتفاع حدود ۴۷۵ متری، بنا شده است. امتیازی متعلق به دوره عثمانی در رشد این شهرک نقشی تعیین‌کننده داشته است. با فرمانی که در سال ۱۷۰۱ صادر شد، آگیاسوس از پرداخت مالیات معاف شد و مردم روستاهای پیرامون برای بهره‌مندی از این امتیاز، گروه‌گروه به شهرک نقل مکان کردند.
در مرکز شهرک، کلیسای Παναγία Βρεφοκρατούσα (Panayia Vrefokratusa)، یعنی «مریم که فرزندش را در آغوش دارد»، قرار گرفته است. این کلیسا یکی از بزرگ‌ترین زیارتگاه‌های جزیره است. هر سال در ۱۵ اوت، شمایل مریم مقدس را در شهرک می‌گردانند. بخشی از زائران مسیر حدوداً ۲۵ کیلومتری میتیلینی تا آگیاسوس را پیاده طی می‌کنند. اجاره مغازه‌های زیر کلیسا نیز در طول تاریخ از درآمدهای کلیسا بوده است.
روند جمعیتی آگیاسوس، سرگذشت کلی روستاهای کوهستانی جزیره را خلاصه می‌کند. شهرک در سال ۱۹۱۲ بیش از ۷٬۰۰۰ نفر جمعیت داشت. پس از سال ۱۹۲۲، بیش از ۱٬۰۰۰ پناهنده به آن آمدند و بخشی از آنان شانزده سال در مهمان‌خانه کلیسا ماندند. در دوره اشغال، مدیریت و بخش بزرگی از اعضای قرائت‌خانه شهرک با سازمان مقاومت چپ‌گرای EAM همکاری کردند. به همین دلیل، قرائت‌خانه پس از جنگ هدف بخش بزرگی از مردم شهرک قرار گرفت. در سال ۱۹۵۶، مهاجرتی دسته‌جمعی از آگیاسوس به استرالیا رخ داد. منابع محلی، افزون بر علت‌های اقتصادی، فشار روانی بر بسیاری از خانواده‌ها در سال‌های پس از جنگ داخلی را نیز از عوامل این مهاجرت می‌دانند. در سرشماری سال ۲۰۱۱، جمعیت آگیاسوس به ۲٬۳۲۰ نفر کاهش یافته بود.
ماندامادوس
ماندامادوس در شمال‌شرقی جزیره، میزبان یکی از زیارتگاه‌های مهم یونان است. بنا بر روایت محلی، شمایل صومعه Ταξιάρχης (Taksiarhis)، یعنی صومعه میکائیل فرشته مقرب، که بیرون شهرک قرار دارد، از خاک آغشته به خون راهبانی ساخته شده که در یک یورش کشته شده‌اند. برخی نسخه‌های این روایت، یورش را به حملات دزدان دریایی در سده‌های ۹ و ۱۰ و برخی به فتح سال ۱۴۶۲ نسبت می‌دهند. اما نخستین سند مربوط به وجود صومعه، متعلق به سال ۱۶۶۱ است. زائران کفش‌های کوچک فلزی کنار شمایل می‌گذارند. بر اساس باور عامه، میکائیل شب‌ها در جزیره می‌گردد و کفش‌هایش فرسوده می‌شوند.
ماندامادوس همچنین یکی از مناطق دام‌پروری جزیره است. پنیر جزیره، λαδοτύρι (ladotiri)، که در روغن زیتون نگهداری می‌شود، از محصولات این منطقه است. گذشته سیاسی شهرک نیز جلب توجه می‌کند. ماندامادوس تا سال ۲۰۰۰ از معدود جاهایی بود که شهردار خود را از حزب کمونیست یونان (KKE) انتخاب می‌کرد. واحد شهرداری کنونی، ماندامادوس را که بر اساس سرشماری سال ۲۰۲۱، ۲٬۰۷۰ نفر در آن زندگی می‌کنند، همراه با روستاهای کاپی، کلیو و پلوپی در بر می‌گیرد. نخستین مورد شیوع تب برفکی که در سال ۲۰۲۶ جزیره را درگیر کرد نیز در یک گاوداری در پلوپی شناسایی شد.
مولیووس، پترا و اسکالا سیکامیاس
مولیووس (Μόλυβος) در ساحل شمالی جزیره، با نام باستانی میتیمنا، از دوران باستان رقیب شهر میتیلینی بوده است. برخلاف میتیلینی که علیه آتن شورش کرد، میتیمنا در سال ۴۲۸ پیش از میلاد در کنار آتن قرار گرفت و پس از سرکوب شورش، تنها شهر لسبوس بود که زمین‌هایش میان مهاجران آتنی تقسیم نشد. در دوره عثمانی، با نام مولوا دومین شهر جزیره و مرکز قاضی‌نشین بود. در سال ۱۸۷۴، مسلمانان بیش از نیمی از جمعیت شهر را تشکیل می‌دادند. مولیووس در سده ۱۹ به‌سرعت کوچک شد و این افول در سده ۲۰ نیز ادامه یافت. پس از انتقال به حاکمیت یونان، نام رسمی شهرک دوباره میتیمنا تعیین شد، اما مردم همچنان آن را مولیووس می‌نامند. در سال ۲۰۲۱، ۱٬۳۳۵ نفر در شهرک زندگی می‌کردند.
در گذشته، مردم مولیووس در زمستان به فرآوری زیتون می‌پرداختند و در تابستان ناخداهای شهرک روغن زیتون جزیره را به بندرهای مدیترانه می‌بردند. امروزه شهرک یکی از مراکز اصلی گردشگری جزیره است. به همین دلیل، از جاهایی بود که بیشترین آسیب را از بحران مهاجرتی سال ۲۰۱۵ دید. بر اساس داده‌های انجمن گردشگری مولیووس، شمار بازدیدکنندگان اروپایی شهرک از ۷۵٬۶۱۳ نفر در سال ۲۰۱۵ به ۴۳٬۷۵۶ نفر در سال ۲۰۱۷ کاهش یافت. ایلیاس ونزیس، نویسنده پناهنده‌ای که از آیوالیک آمده بود، نیز در سال ۱۹۲۲ در مولیووس ساکن شد.
پترا در شش کیلومتری جنوب مولیووس، نام خود را از صخره‌ای در میانه روستا گرفته است. زنان روستا در سال ۱۹۸۳ نخستین تعاونی گردشگری کشاورزی یونان را در اینجا تأسیس کردند.
اسکالا سیکامیاس در انتهای شرقی ساحل شمالی، بندر ماهیگیری کوچکی است. استراتیس میریویلیس، نویسنده، در سال ۱۸۹۰ در روستای سیکامیا درست بالای آن به دنیا آمد. رمان او Παναγιά η Γοργόνα (Panayia i Gorgona)، یعنی «مریم پری‌دریایی»، که در اواخر دهه ۱۹۴۰ منتشر شد، داستان پناهندگانی را روایت می‌کند که در سال ۱۹۲۲ از آناتولی گریختند و در اسکالا ساکن شدند. نام رمان از کلیسای کوچک بندر گرفته شده است. بر دیوار کلیسا، نقاشی دیواری‌ای وجود داشت که مریم مقدس را با دم یک پری‌دریایی نشان می‌داد. در سال ۲۰۱۵، همین بندر نخستین ایستگاه بیش از ۲۰۰٬۰۰۰ نفری بود که می‌کوشیدند به اروپا برسند.
کالونی و آگیا پاراسکوی
کالونی در میانه جزیره، از سال ۲۰۱۹ مرکز شهرداری لسبوس غربی است. این شهرک که در دوره عثمانی با نام کالونیا مرکز ناحیه‌ای تابع قضای مولوا بود، در میانه دشتی به وسعت حدود ۱۰۰ کیلومترمربع قرار دارد که شش نهر آن را آبیاری می‌کنند. جمعیت واحد شهرداری در سال ۲۰۲۱ برابر با ۷٬۷۶۲ نفر بود. خلیج کالونی تالابی کم‌عمق و حاصلخیز است. خلیج به فلامینگوها و ماهی ساردین مشهورش شناخته می‌شود. در ماه ژوئیه در اسکالا کالونیس جشن ساردین برگزار می‌شود. پذیرفته شده است که ارسطو مشاهدات نظام‌مند جانورشناسی خود را در ساحل همین خلیج، در تالاب باستانی پیرا، آغاز کرده است.
آگیا پاراسکوی در ساحل شمال‌شرقی خلیج، به‌دلیل عمارت‌ها و معماری‌اش در جزیره «پاریس کوچک» خوانده می‌شود. در نوشته پیشین، از روغن‌کشی مشترکی گفته بودم که روستاییان در سال ۱۹۱۰ تأسیس کرده بودند. ساختمان نئوکلاسیک مدرسه روستا با درآمد این روغن‌کشی، از سال ۱۹۲۲ تا دهه ۱۹۳۰ ساخته شد. روغن‌کشی هم‌زمان به‌عنوان آسیاب ذرت نیز کار می‌کرد و تا سال ۱۹۶۷ بنگاه مشترک روستا باقی ماند. ساختمان در سال ۱۹۸۴ مرمت و به مرکز فرهنگی تبدیل شد و انبارهای زیتون به مهمان‌خانه تغییر کاربری دادند.
شناخته‌شده‌ترین سنت آگیا پاراسکوی، Ταύρος (Tavros)، یعنی جشن گاو نر، است. در کلیسای آگیوس خارالامبوس بر کوه تاوروس در بیرون روستا، یک گاو نر آراسته به گل‌ها به‌دست کشیش تبرک و سپس قربانی می‌شود. جشن با مسابقه اسب‌دوانی و رقص‌های محلی ادامه می‌یابد. منابع می‌گویند این آیین به شکل مسیحی کنونی‌اش از میانه سده ۱۸ برگزار می‌شود. مسابقه‌های مشابه اسب‌دوانی در جشن‌های تابستانی کالونی و پلوماری نیز همچنان ادامه دارد.
پلوماری، پولیخنیتوس و وریسا
پلوماری تنها سکونتگاه بزرگ ساحل جنوبی جزیره و پس از شهر میتیلینی پرجمعیت‌ترین شهرک آن است. در سال ۲۰۲۱، ۲٬۷۵۶ نفر در شهرک زندگی می‌کردند. نام پلوماری با اوزو گره خورده است. افستاتیوس واروایانیس که در اودسا تجربه تقطیر به دست آورده بود، در سال ۱۸۶۰ به شهرک آمد و کارگاه خود را تأسیس کرد. ایسیدوروس آروانیتیس، اهل پلوماری، نیز در سال ۱۸۹۴ شرکتی تأسیس کرد که امروزه به بیش از چهل کشور صادرات دارد. در کنار اوزو، صابون‌خانه‌ها و کارگاه‌های کشتی‌سازی نیز در شهرک فعال بودند.
واحد شهرداری پولیخنیتوس در غرب پلوماری، با ۳٬۴۳۸ نفر جمعیت، دشت جنوبی جزیره را در بر می‌گیرد. منطقه به چشمه‌های آب گرمش شناخته می‌شود. وریسا، یکی از روستاهای این واحد، کانون بزرگ‌ترین بلای طبیعی تاریخ معاصر جزیره بوده است. در زلزله‌ای به بزرگی ۶٫۳ که در ۱۲ ژوئن ۲۰۱۷ در دریا، در جنوب پلوماری، رخ داد، یک نفر در جزیره جان باخت و ده نفر زخمی شدند. بیشترین خسارت در وریسا دیده شد. حدود ۸۰ درصد ساختمان‌های روستا به‌شدت آسیب دیدند. بخش عمده خسارت به ساختمان‌های قدیمی بنایی وارد شد که با سنگ‌های گرد رودخانه ساخته شده بودند. بیشتر روستاییان نتوانستند به خانه‌هایشان بازگردند و وریسا مدت زیادی روستایی خالی باقی ماند.
ارسوس، سیگری و آنتیسا
غرب جزیره به‌طور محسوسی با شرق آن تفاوت دارد. شرق سرسبز و پوشیده از باغ‌های زیتون است، اما غرب آتشفشانی و برهنه است. درختانی که حدود بیست میلیون سال پیش بر اثر فعالیت آتشفشانی دفن شدند، اکنون در پهنه‌ای گسترده میان سیگری (Sığrı)، ارسوس و آنتیسا به‌شکل سنگ‌شده باقی مانده‌اند. موزه تاریخ طبیعی سیگری در سال ۱۹۹۴ تأسیس شد. این موزه از اعضای بنیان‌گذار شبکه ژئوپارک‌های اروپا است. یونسکو نیز در سال ۲۰۰۴ سهم آن را در حفاظت از جنگل سنگ‌شده به رسمیت شناخت.
تاریخ معاصر سیگری نیز نشان مبادله جمعیت را در خود دارد. دژ شهرک در میانه سده ۱۸ برای محافظت از ساحل غربی در برابر دزدان دریایی ساخته شد. در سال ۱۹۲۳، ساکنان ترک شهرک رفتند و پناهندگانی از توزلا، با نام یونانی هوهلیا، پاشالیمانی در مرمره، بوزجادا و فوچا جای آنان را گرفتند. این خانواده‌ها سنت‌های دریانوردی و ماهیگیری خود را ادامه دادند و کشتی‌های تجاری کوچک شهرک تا جنگ جهانی دوم در دریای اژه فعالیت می‌کردند. در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، مهاجرت از شهرک به آتن، استرالیا، آمریکا و کانادا رخ داد. در سال ۲۰۲۱، ۴۰۲ نفر در سیگری زندگی می‌کردند.
ارسوس در جنوب، با دو نام مشهور شناخته می‌شود. گمان می‌رود سافو، شاعر، حدود سال ۶۲۰ پیش از میلاد در اینجا به دنیا آمده باشد. تئوفراستوس، شاگرد ارسطو که بنیان‌گذار گیاه‌شناسی دانسته می‌شود، نیز اهل ارسوس است. به‌سبب شعرهای سافو، واژه «لزبین» از نام جزیره مشتق شده است. اسکالا ارسو، روستای ساحلی ارسوس، از دهه ۱۹۸۰ اقامتگاهی برای تعطیلات مورد علاقه زنان لزبین بوده و هر سپتامبر جشنواره‌ای برای زنان در آن برگزار می‌شود. این وضعیت گاه به تنش با مردم محلی نیز انجامیده است. در سال ۲۰۰۸، سه جزیره‌نشین از یک انجمن همجنس‌گرایان به‌دلیل استفاده از واژه «لزبین» در نامش شکایت کردند و دادگاه آتن شکایت را رد کرد. مستند «Lesvia» ساخته تزلی حاجی‌دیمیتریو، کارگردان اهل لسبوس، که در سال ۲۰۲۴ منتشر شد، این رابطه چهل‌ساله را روایت می‌کند.
آنتیسا میان ارسوس و سیگری، در دوران باستان یکی از پنج شهر جزیره بود. بنا بر افسانه، سر بریده و چنگ اورفئوس در سواحل آنتیسا به خشکی رسیده است. واحد شهرداری ارسوس‌آنتیسا امروزه با ۴٬۲۵۹ نفر جمعیت، یکی از پهناورترین و کم‌تراکم‌ترین واحدهای جزیره است.
مهاجرت و مردم جزیره
رابطه نزدیک لسبوس با مهاجرت، پیش از سال ۲۰۱۵ آغاز شده بود. افستراتیوس دیمو، کشیش کلیسای آگیوس گئورگیوس کالونی که در جزیره پاپا استراتیس نامیده می‌شد، از سال ۲۰۰۷ تأمین غذا، پوشاک و سرپناه برای مهاجرانی را آغاز کرد که به شمال جزیره می‌رسیدند. این فعالیت داوطلبانه در سال ۲۰۰۹ به انجمنی با نام Αγκαλιά (Angalia)، یعنی «آغوش»، تبدیل شد. انجمن با کمک‌های مالی مردم جزیره و تلاش داوطلبان فعالیت می‌کرد و به جزیره‌نشینان آسیب‌دیده از بحران اقتصادی نیز کمک می‌رساند. پاپا استراتیس سال‌ها بود به‌دلیل بیماری تنفسی با کپسول اکسیژن زندگی می‌کرد. او می‌گفت در کسانی که به در خانه‌شان می‌آیند، نه نژاد، ملیت یا دین، بلکه تنها انسان می‌بینند. انجمن تنها از ماه مه ۲۰۱۵ به بعد، به حدود ۱۷٬۰۰۰ نفر کمک کرد. کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، او را «سامری نیکوکار» نامیده است. پاپا استراتیس در اوایل سپتامبر ۲۰۱۵، در اوج موج مهاجرت، در ۵۷ سالگی درگذشت. آنگالیا در سال ۲۰۱۶ جایزه رائول والنبرگ شورای اروپا را دریافت کرد.
در سال ۲۰۱۵، جزیره به دروازه اصلی مهاجرت به سوی اروپا تبدیل شد. ماهیگیران اسکالا سیکامیاس مردم را از دریا نجات می‌دادند و زنان سالمند روستا از خانواده‌هایی که به ساحل می‌رسیدند استقبال می‌کردند. به همین دلیل، مردم لسبوس در سال ۲۰۱۶ نامزد جایزه صلح نوبل شدند. پاپ فرانسیس نیز در ۱۶ آوریل ۲۰۱۶، همراه با پاتریارک بارتولومئوس و اسقف اعظم آتن، یرونیموس، از اردوگاه موریا بازدید کرد و در راه بازگشت دوازده نفر از سه خانواده سوری را به رم برد.
بااین‌حال، وضعیت جزیره به‌سرعت تغییر کرد. پس از توافق ۱۸ مارس ۲۰۱۶ میان اتحادیه اروپا و ترکیه، این رویه برقرار شد که پناهجویان واردشده به جزایر، تا تعیین تکلیف درخواست‌هایشان در جزیره بمانند. به همین دلیل، جمعیت اردوگاه موریا با ظرفیت حدود ۳٬۰۰۰ نفر پیوسته افزایش یافت و در اوایل سال ۲۰۲۰ به نزدیک ۲۰٬۰۰۰ نفر رسید. اردوگاه به باغ زیتون اطراف گسترش یافت و این محوطه موقت و بی‌سامان «جنگل موریا» نامیده شد. بنا بر منابع، حدود ۵٬۰۰۰ درخت زیتون در این محوطه برای تأمین هیزم بریده شد. ساکنان روستای موریا از افزایش دزدی و تخریب شکایت داشتند. هماهنگ‌کننده پزشکان بدون مرز در جزیره در سال ۲۰۱۸، اردوگاه را «بدترین اردوگاه پناهندگان جهان» توصیف کرد.
موضع مردم جزیره در سال ۲۰۲۰ به‌طور محسوسی سخت‌تر شد. در فوریه ۲۰۲۰، در اعتراض به طرح مراکز بسته جدید، درگیری‌هایی با پلیس رخ داد و اعتصاب عمومی اعلام شد. پس از آنکه ترکیه در اواخر فوریه اعلام کرد دیگر مانع مهاجران نخواهد شد، در ۱ مارس ۲۰۲۰ حدود صد نفر در بندر ترمی کوشیدند جلوی پیاده شدن سرنشینان یک قایق مهاجران را بگیرند. روزنامه‌نگاران پوشش‌دهنده رویدادها و یکی از نمایندگان کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان مورد حمله قرار گرفتند. در همان روزها، یک مرکز پذیرش موقت در اسکالا سیکامیاس به آتش کشیده شد و قایق یک سازمان مردم‌نهاد از بندر اسکالا لوترون بیرون رانده شد. دادستانی دیوان عالی یونان خواستار تحقیق درباره ادعاهای مشارکت نئونازی‌های آمده از خارج در حملات شد. اما اینکه چه تعداد از مهاجمان اهل جزیره و چه تعداد از راست‌گرایان افراطی آمده از بیرون بودند، محل اختلاف است.
اردوگاه موریا در دو آتش‌سوزی در شب‌های ۸ و ۹ سپتامبر ۲۰۲۰ تقریباً به‌طور کامل سوخت. اردوگاه به‌دلیل شیوع ویروس کرونا در قرنطینه بود. در آتش‌سوزی کسی جان نباخت، اما بیش از ۱۲٬۰۰۰ نفر بی‌سرپناه شدند و روزها در جاده‌ها خوابیدند. دولت اعلام کرد که ساکنان اردوگاه در اعتراض به قرنطینه، آتش را افروخته‌اند. در ژوئن ۲۰۲۱، دادگاه خیوس چهار پناهجوی افغان را به جرم آتش‌افروزی عمدی، هر یک به ده سال زندان محکوم کرد و دو نفر که صغیر بودنشان پذیرفته شده بود، جداگانه محاکمه شدند و هر یک پنج سال زندان گرفتند. وکلای مدافع مدعی شدند که سه نفر از چهار متهم نیز هنگام وقوع رویداد کمتر از هجده سال داشته‌اند و دادرسی عادلانه نبوده است. در مقابل، بررسی مبتنی بر تصاویر گروه پژوهشی Forensic Architecture این احتمال را مطرح کرد که آتش از سیم‌کشی موقت و غیراصولی برق اردوگاه آغاز شده باشد. پس از آتش‌سوزی، پناهجویان به اردوگاه موقتی منتقل شدند که در زمین نظامی کارا تپه برپا شده بود. پاپ فرانسیس در ۵ دسامبر ۲۰۲۱ از این اردوگاه بازدید کرد و بی‌توجهی به مهاجران را «غرق شدن تمدن» نامید.
امروز
سه موضوع دستور کار کنونی لسبوس را تعیین می‌کند. نخست مهاجرت است. اردوگاه موقتی که به‌جای اردوگاه موریای سوخته در سال ۲۰۲۰، در کارا تپه با نام رسمی ماوروونی برپا شد، اکنون تنها مرکز «بسته و کنترل‌شده» جزیره است. مرکز دائمی برنامه‌ریزی‌شده در واستریا، در داخل جزیره، تا سپتامبر ۲۰۲۶ هنوز افتتاح نشده بود. شورای دولتی به‌دلیل انجام نشدن ارزیابی اثرات زیست‌محیطی، مجوز ساخت را لغو کرده و دولت با بازطراحی پروژه، مهلت را تا مارس ۲۰۲۶ تمدید کرده است. نهادهای حقوقی محلی در آوریل ۲۰۲۶ خواستار توقف کامل پروژه شدند. شمار ساکنان ماوروونی در پایان مارس ۲۰۲۶ حدود ۶۵۰ نفر بود و با انتقال افراد به سرزمین اصلی، در آوریل به کمتر از ۵۰۰ نفر رسید. با جابه‌جایی مسیر مهاجرت به جنوب، در سال ۲۰۲۵ تنها ده درصد از افرادی که از راه دریا وارد یونان شدند، به لسبوس رسیدند.
موضوع دوم گردشگری است. جزیره تا حد زیادی در حال جبران زیان‌های پس از سال ۲۰۱۵ است. به گفته وزارت گردشگری یونان، شمار افرادی که در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۵ از راه هوایی به جزیره آمدند، نسبت به سال پیش ۶٫۳ درصد افزایش یافته است. در این دوره، بازدیدکنندگان آمده از ترکیه سهم مهمی داشتند. تا پایان سپتامبر ۲۰۲۵، شمار بازدیدکنندگان آمده از ترکیه به ۱۰۰٬۰۰۰ نفر رسید. مطبوعات محلی می‌نویسند که این ازدحام در تابستان ۲۰۲۶ موجب تراکم در بندر میتیلینی و جاده‌های شهر شده است.
موضوع سوم و شاید سنگین‌ترین آن‌ها، بحران دام‌پروری است. مورد تب برفکی شناسایی‌شده در مارس ۲۰۲۶ در پلوپی، نخستین شیوع این بیماری در یونان پس از بیست‌وپنج سال است. تا اوایل مه، ۷۵ کانون شیوع در جزیره ثبت شد و تا ژوئن، از جمعیت حدود ۴۸۰٬۰۰۰ رأسی دام سبک، بیش از ۳۰٬۰۰۰ رأس معدوم شدند. روستای مسوتوپوس در غرب، با بیش از بیست کانون و از دست رفتن بیش از ۹٬۰۰۰ دام، از مناطقی است که بیشترین آسیب را دیده‌اند. خروج محصولات دامی جزیره ممنوع شد و بیش از ۷۰٬۰۰۰ بره و بزغاله که پیش از عید پاک در انتظار صادرات بودند، فروش نرفتند. لسبوس در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۲٬۰۰۰ تن شیر گوسفند و بز تولید کرده و پنج تا شش درصد تولید پنیر سفید دارای نشان جغرافیایی یونان را تأمین کرده بود. پژوهشگران دانشگاه اژه می‌گویند برخی تبارهای نژاد بومی گوسفند جزیره در این شیوع به‌طور کامل از میان رفته‌اند.
روغن زیتون مدت‌هاست وزن پیشین خود را در اقتصاد سنتی جزیره از دست داده است. جزیره که در سال ۱۹۱۲ دارای ۱۱۳ روغن‌کشی ماشینی بود، اکنون به‌طور متوسط سالانه حدود ۸٬۵۰۰ تن روغن زیتون تولید می‌کند و این میزان بسته به محصول، میان ۳٬۰۰۰ تا ۱۲٬۰۰۰ تن تغییر می‌کند. بخش قابل‌توجهی از باغ‌های زیتون دشوارگذر و کم‌بازده از اواخر سده ۲۰ رها شده‌اند یا تنها در سال‌های پربار برداشت می‌شوند.
نتیجه‌گیری
تفاوت‌های درونی لسبوس در طول تاریخ پیرامون چند محور شکل گرفته است. ساحل شرقی، شهر میتیلینی و پیرامون آن مرکز تجارت، صنعت و اداره بوده‌اند. در جنوب، پلوماری با اوزو و صابون، و آگیاسوس و ماندامادوس با زیارتگاه‌ها و دام‌پروری برجسته شده‌اند. غرب با خاک آتشفشانی، جمعیت پراکنده و چوپانی، روستایی‌ترین بخش جزیره باقی مانده است. تقسیم جزیره در سال ۲۰۱۹ به دو شهرداری میتیلینی و لسبوس غربی، این تفاوت را از نظر اداری نیز تثبیت کرد.
میراث عثمانی در محله اپانو اسکالای میتیلینی و در مولیووس دیده می‌شود؛ مبادله جمعیت نیز در ساختار جمعیتی بسیاری از روستاها، از سیگری تا اسکالا سیکامیاس، بازتاب دارد. سنت سیاسی چپ ماندامادوس، شکاف آگیاسوس پس از جنگ داخلی و موج‌های مهاجرت نیز از بخش‌های مهم تاریخ معاصر جزیره‌اند. در سال‌های آینده، سرنوشت مرکز واستریا، افزایش ازدحام ناشی از گردشگرانی که از ترکیه می‌آیند و اینکه دام‌پروری پس از تب برفکی خواهد توانست بهبود یابد یا نه، دستور کار جزیره را تعیین خواهد کرد.