Ενώ ο Νετανιάχου πείθει την ισραηλινή κοινή γνώμη και την αμερικανική κυβέρνηση να πολεμήσουν το Ιράν, δεν μπορεί να είναι γνωστό «για ποιον θα χτυπήσουν οι καμπάνες» στο τέλος μιας τέτοιας κλιμάκωσης.
Το 1992, όταν ήταν 42χρονο μέλος της Κνεσέτ, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου εξέφρασε ανησυχίες για την πυρηνική απειλή του Ιράν, δηλώνοντας: «Το Ιράν βρίσκεται κοντά στην παραγωγή πυρηνικού όπλου μέσα σε τρία έως πέντε χρόνια και αυτή η απειλή πρέπει να εκριζωθεί από ένα διεθνές μέτωπο με επικεφαλής τις ΗΠΑ». Το 1995, στο βιβλίο του, εξέτασε την πυρηνική απειλή του Ιράν και τόνισε ότι αποτελεί ζήτημα ζωτικής σημασίας για το Ισραήλ. Έναν χρόνο αργότερα ανέλαβε για πρώτη φορά την εξουσία.
Η πολιτική σταδιοδρομία του Ισραηλινού πρωθυπουργού έχει σημαδευτεί από τη ρητορική με επίκεντρο την ασφάλεια. Σε μια χώρα όπως το Ισραήλ, με έντονες ανησυχίες για την ασφάλεια, αυτό δεν είναι ασυνήθιστο. Εκείνο όμως που διαφοροποιεί τον Νετανιάχου είναι η διαρκής προσήλωσή του σε ζητήματα όπως το Ιράν, η Χαμάς και η Παλαιστίνη και η προσωποποίηση του μηνύματος «μόνο εγώ μπορώ να προστατεύσω το Ισραήλ». Σε τέτοιο βαθμό, μάλιστα, ώστε ραβίνοι όπως ο Νιρ Μπεν Αρτζί και ο Μοσέ Μπεν Τοβ κηρύττουν ότι «ο Νετανιάχου πρέπει να παραμείνει πρωθυπουργός μέχρι να έρθει ο Μεσσίας». Η περσινή εμφάνιση του Νετανιάχου στην Κνεσέτ, όπου πόζαρε με το βιβλίο του ηγέτη του κινήματος Λουμπάβιτς, ραβίνου Σνέερσον, και οι ισχυρισμοί ότι ο Σνέερσον είχε προφητεύσει πριν από 30 χρόνια πως ο Νετανιάχου «θα γίνει πρωθυπουργός του Ισραήλ και θα παραδώσει το καθήκον στον Μεσσία», έχουν προσδώσει αποκαλυπτικές διαστάσεις στο πολεμικό κλίμα του Ισραήλ. Στοιχεία όπως το ότι ο αδελφός του Νετανιάχου είναι εθνικός ήρωας του Ισραήλ και ο πατέρας του μία από τις σημαντικές μορφές του Αναθεωρητικού Σιωνισμού κάνουν την κατάσταση ακόμη πιο μυστικιστική. Ο Αναθεωρητικός Σιωνισμός υποστηρίζει ουσιαστικά ότι τα εβραϊκά δικαιώματα μπορούν να προστατευθούν μόνο με τη βία, ότι η συμφιλίωση με τους Άραβες είναι αδύνατη και ότι το εβραϊκό κράτος περιλαμβάνει όλα τα ιστορικά εδάφη του Ερέτζ Ισραέλ. Όλα αυτά τα επιχειρήματα συνάδουν αρκετά με τις πολιτικές του Νετανιάχου.
Σε όλη την 40χρονη πολιτική του σταδιοδρομία, η έμφαση του Νετανιάχου στα «τελευταία λίγα χρόνια» που απομένουν μέχρι το Ιράν να καταστεί πυρηνική απειλή έχει προκαλέσει επικρίσεις, ιδιαίτερα από τους πολιτικούς του αντιπάλους, ότι εκμεταλλεύεται το ζήτημα για να εδραιώσει την εξουσία του. Ωστόσο, σήμερα ο Νετανιάχου φαίνεται πιο κοντά από ποτέ στην επίτευξη αυτού του στόχου. Τα τελευταία 30 χρόνια αντιμετώπισε τρία εμπόδια στις επιθετικές κινήσεις του σχετικά με την πυρηνική ικανότητα του Ιράν: να πείσει τη γραφειοκρατία και την εγχώρια κοινή γνώμη, να πείσει τις ΗΠΑ και να πείσει τη διεθνή κοινότητα.
Είναι γνωστό ότι το 2010–2011 ο Νετανιάχου, μαζί με τον υπουργό Άμυνας Εχούντ Μπαράκ, διέταξε τον στρατό να προετοιμαστεί για πλήγμα κατά του Ιράν. Η εντολή να τεθεί η ισραηλινή πολεμική αεροπορία σε επιφυλακή για αεροπορική επίθεση μεγάλης εμβέλειας δόθηκε με τη συμμετοχή μιας μικρής ομάδας συμβούλων από τον μηχανισμό ασφαλείας. Ωστόσο, πρόσωπα όπως ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Γκάμπι Ασκενάζι και ο επικεφαλής της Μοσάντ Μέιρ Νταγκάν αντιτάχθηκαν, χαρακτηρίζοντας μια τέτοια επιχείρηση «παράνομη απόφαση πολέμου» πριν ολοκληρωθούν οι αναγκαίες στρατιωτικές προετοιμασίες. Ο Νετανιάχου αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Είναι επίσης γνωστό ότι οι ΗΠΑ τον συγκράτησαν επανειλημμένα.
Τα σχέδια ενός πολεμοκάπηλου
Σήμερα υπάρχει ευρεία συναίνεση στο Ισραήλ, τόσο στην κυβέρνηση όσο και στην αντιπολίτευση, ότι η κατοχή πυρηνικών όπλων από το Ιράν είναι απαράδεκτη. Η ρητορική «θα πλήξουμε μόνοι μας αν χρειαστεί» βρίσκει απήχηση στην κοινωνία και οι εξελίξεις του Οκτωβρίου ενίσχυσαν αυτή την αποφασιστικότητα. Η απειλή του Νετανιάχου στον ΟΗΕ, «αν μας πλήξετε, θα σας πλήξουμε», ξεπέρασε τη ρητορική και εφαρμόστηκε. Αυτό έδωσε στους Ισραηλινούς την αυτοπεποίθηση ότι «μπορούμε να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας, μπορούμε να ενεργήσουμε πριν δεχτούμε πλήγμα, αν χρειαστεί». Σημαντικό μέρος των δημοσκοπήσεων και των μέσων ενημέρωσης στηρίζει την ανάληψη μονομερούς δράσης από το Ισραήλ, αν αποτύχει η διπλωματία και το Ιράν φτάσει στο πυρηνικό κατώφλι. Ιδιαίτερα μετά την άμεση επίθεση του Ιράν, διαμορφώθηκε μια ψυχολογία του τύπου «δεν υπάρχει πια τίποτε να φοβηθούμε· αφού το έκαναν εκείνοι, μπορούμε κι εμείς». Όλα αυτά δείχνουν ότι ο Νετανιάχου πέτυχε σε μεγάλο βαθμό να εξασφαλίσει κοινωνική αποδοχή για το ζήτημα.
Ένα ακόμη εμπόδιο για τον Νετανιάχου ήταν τα γραφειοκρατικά ζητήματα. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, οι κινήσεις που επιθυμούσε είχαν μπλοκαριστεί στην εσωτερική πολιτική και στη γραφειοκρατία. Ο Νετανιάχου, ο οποίος είχε βρεθεί σε δύσκολη θέση πριν από τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, τις χρησιμοποίησε ως σημαντικό μοχλό και άρχισε να κάνει ριζοσπαστικές κινήσεις, ώστε να αφήσει ως πολιτική κληρονομιά την επίλυση των «προβλημάτων» της Γάζας, της Χαμάς, της Χεζμπολάχ, της Δυτικής Όχθης —αν είναι δυνατόν— και του Ιράν. Σε αυτή τη διαδικασία έχει ουσιαστικά συντρίψει όποιον στάθηκε εμπόδιο στον δρόμο του, αδιαφορώντας για τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες. Ο νεοδιορισμένος αρχηγός του Γενικού Επιτελείου του, Εγιάλ Ζαμίρ, χαρακτήρισε το 2025 «έτος πολέμου» και ανέφερε ότι θα επικεντρωθούν ιδιαίτερα στη Γάζα και στο Ιράν. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η έκθεση του Ζαμίρ για το Ινστιτούτο της Ουάσιγκτον το 2022, με τίτλο «Countering Iran's Regional Strategy: A Long-Term, Comprehensive Approach». Κάθε βήμα που πρότεινε ο Ζαμίρ σε αυτή την έκθεση έχει πραγματοποιηθεί μετά την 7η Οκτωβρίου.
Τέλος, το Ισραήλ έχει εξουδετερώσει σε σημαντικό βαθμό τη Χαμάς στον νότο και τη Χεζμπολάχ στον βορρά. Τόσο η ισραηλινή όσο και η αμερικανική πολεμική αεροπορία διεξάγουν «ασκήσεις» για επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας με τα πλήγματά τους στην Υεμένη. Η απόσταση Τελ Αβίβ–Σαναά είναι 2.000 χιλιόμετρα, λίγο περισσότερο από 1.240 μίλια, ενώ η απόσταση Τελ Αβίβ–Τεχεράνη είναι 1.500 χιλιόμετρα.
Πλήγμα πριν δεχτούμε πλήγμα
Στην πρώτη θητεία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, οι ΗΠΑ υιοθέτησαν τη γραμμή που επιθυμούσε ο Νετανιάχου και έγιναν ριζικές κινήσεις, όπως η αποχώρηση από την πυρηνική συμφωνία, η αναγνώριση της Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσας και οι δολοφονίες του Κασέμ Σουλεϊμανί και του Μοχσέν Φαχριζαντέχ. Το θεμελιώδες ερώτημα είναι: τι έχει αλλάξει από χθες μέχρι σήμερα, ώστε ο Τραμπ να κάνει ένα διαφορετικό βήμα από τη γραμμή του 2018–2020; Με άλλα λόγια, η θέση του Νετανιάχου από το 1992 ότι «αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς τις ΗΠΑ» φαίνεται να επιβεβαιώνεται. Η αμερικανική κυβέρνηση απειλεί πλέον ανοιχτά το Ιράν με στρατιωτική επέμβαση. Οι εσωτερικές αντιρρήσεις και η αντιπολίτευση στο Ισραήλ δεν φαίνεται να απασχολούν την κυβέρνηση Νετανιάχου. Επομένως, ο Νετανιάχου βρίσκεται αντιμέτωπος με το τρίτο και τελευταίο εμπόδιο: να πείσει τη διεθνή κοινότητα.
Οι ομιλίες του Νετανιάχου στον ΟΗΕ αποσκοπούσαν επίσης στο να πείσουν τη διεθνή κοινότητα ότι το Ιράν δεν θα συμμορφωνόταν με τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις και ότι η διπλωματία «δεν ήταν οδός». Η αποκάλυψη πυρηνικών εγγράφων, τα οποία ο Νετανιάχου ανακοίνωσε ότι είχαν εξαχθεί κρυφά από το Ιράν το 2018. Η έμφασή του στο ότι το Ιράν ήταν «ψεύτης», ο οποίος δεν εγκατέλειψε τις προθέσεις του παρά τη συμφωνία, έχει διπλωματική σημασία.
Από την πλευρά του Ισραήλ, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι η Ρωσία δεν θα παράσχει υποστήριξη στο Ιράν σε αυτή τη συγκυρία. Οι πρόσφατες εξελίξεις στην Ουκρανία είναι πιθανό να κρατήσουν τη Ρωσία μακριά από το Ιράν. Η αμερικανική κυβέρνηση ενδέχεται επίσης να απευθύνει υποδείξεις στη Ρωσία για το θέμα αυτό. Η εγχώρια κοινή γνώμη του Ιράν δεν εμπιστεύεται τους Ρώσους σε αυτό το ζήτημα. Ιδιαίτερα τα γεγονότα στο Καραμπάχ και στη Συρία έχουν προκαλέσει μεγάλη απογοήτευση στους Ιρανούς.
Όσον αφορά τους άλλους δρώντες, οι ευρωπαϊκές χώρες δεν φαίνεται να είναι σε θέση να εμπλακούν ενεργά σε αυτή τη φάση, λόγω της κρίσης ασφαλείας που αντιμετωπίζουν. Αν και η Κίνα παρέχει εδώ και κάποιο διάστημα συγκεκαλυμμένη διπλωματική και τεχνολογική υποστήριξη στο Ιράν έναντι του Ισραήλ, δεν φαίνεται δυνατό να αναμένεται ότι θα εμπλακεί άμεσα στρατιωτικά σε μια τέτοια επέμβαση. Επομένως, το Ιράν παρουσιάζει την εικόνα μιας χώρας που έχει χάσει τις δυνάμεις που δρουν για λογαριασμό της στην περιοχή, έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητά της στο πεδίο και δεν διαθέτει λαϊκή υποστήριξη.
Οι Ιρανοί γνωρίζουν την απειλή που πλησιάζει. Από τη μία πλευρά, ασκούν εξαιρετικά ευέλικτη διπλωματία. Από την άλλη, διαμαρτύρονται για τις απειλές εναντίον τους, λέγοντας ότι «δεν μπορεί να υπάρξει διαπραγμάτευση με απειλές». Σε κάθε ευκαιρία δηλώνουν ότι δεν θέλουν πόλεμο, αλλά ταυτόχρονα πραγματοποιούν στρατιωτικές ασκήσεις σχεδόν κάθε εβδομάδα. Σε αυτές επικεντρώνονται ιδιαίτερα στην αεράμυνα και στις ναυτικές δυνάμεις. Οι διοικητές του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης δηλώνουν ότι δεν θα υποκύψουν στις απειλές και ότι θα δώσουν σαφή απάντηση σε οποιαδήποτε επίθεση.
Σύμφωνα με τον Ζαμίρ, το κέντρο βάρους του Ιράν είναι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Θεωρεί ότι, αν στοχοποιηθεί το κέντρο βάρους, το καθεστώς θα διαλυθεί από μόνο του. Πράγματι, οι Φρουροί κυριαρχούν σχεδόν σε κάθε γωνιά της χώρας και, αν και αυτό δεν δηλώνεται ανοιχτά, βρίσκονται σε σύγκρουση με τη μη στρατιωτική πολιτική σφαίρα και τους θεσμούς της χώρας. Η κυρίαρχη μορφή στους Φρουρούς είναι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ.
Πυροδοτώντας το απρόβλεπτο
Το πρώτο βήμα του Ισραήλ θα είναι συγκεκαλυμμένες ενέργειες, παρόμοιες με εκείνες στον Λίβανο. Σε αυτή τη φάση, είναι πολύ πιθανό να δούμε πολύ σύντομα δολοφονίες και δολιοφθορές, ιδιαίτερα εναντίον ηγετικών στελεχών των Φρουρών. Πληροφορίες προς αυτή την κατεύθυνση εμφανίζονται, άλλωστε, και σε ανοικτές πηγές. Παράλληλα, οι εθνοτικές διαχωριστικές γραμμές σε πολλές περιοχές του Ιράν, όπως η Ούρμια, μπορούν να διαρραγούν με μεγάλη βιαιότητα. Είναι γνωστό ότι το Ιράν ανησυχεί για τα παντουρκιστικά κινήματα στο εσωτερικό του. Σε τέτοιο βαθμό, ώστε η μεθόδευση της εκλογής του Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος είχε αποκλειστεί στις βουλευτικές εκλογές μία εβδομάδα πριν από τον θάνατο του εκλιπόντος Ιρανού προέδρου Εμπραχίμ Ραϊσί, και η συχνή έμφαση στη διάκριση μεταξύ «ιρανικής τουρκικής ταυτότητας και τουρκικής ταυτότητας της Ανατολίας», μέσα από εκδηλώσεις όπως οι επετειακές εκδηλώσεις για το Τσαλντιράν, αποτελούν αποτελέσματα αυτής της ανησυχίας.
Ό,τι κι αν συμβεί, αν μετά το χάος που θα προκαλέσει η παράλυση του πολιτικού μηχανισμού ακολουθήσουν λαϊκά κινήματα, ή αν συμβεί το αντίστροφο, το καθεστώς στο Ιράν μπορεί να βρεθεί σε σοβαρό κίνδυνο. Διότι είναι γνωστή η επιρροή του Χαμενεΐ και όσων βρίσκονται υπό τις εντολές του τόσο στις διαδηλώσεις του 2009 όσο και στις διαδηλώσεις για τη Μαχσά Αμινί. Με την εξάλειψη αυτής της επιρροής, το τοπίο στο Ιράν μπορεί να αλλάξει εντελώς.
Συμπερασματικά, όλοι οι ειδικοί συμφωνούν ότι η κυβέρνηση Νετανιάχου δεν μπορεί να εξαλείψει την πυρηνική ικανότητα του Ιράν πλήττοντας τις πυρηνικές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, η βασική στρατηγική είναι να παραλύσει πλήρως το Ιράν μέσω της άμεσης στοχοποίησης του καθεστώτος και της αχρήστευσης όλων των δραστηριοτήτων του, από τους βαλλιστικούς πυραύλους μέχρι το πυρηνικό πρόγραμμα και από τις δυνάμεις που δρουν για λογαριασμό του μέχρι τις δραστηριότητες με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Ωστόσο, αυτή η κατάσταση μπορεί να ανοίξει το κουτί της Πανδώρας. Αν τα πράγματα δεν εξελιχθούν όπως σχεδιάστηκαν και το Ιράν εμπλακεί σε ολοκληρωτικό πόλεμο, κινητοποιώντας όλα τα διαθέσιμα μέσα του, ενδέχεται να μην μπορέσει να καταφέρει θανατηφόρα πλήγματα στο Ισραήλ. Θα οδηγήσει όμως δεκάδες χιλιάδες Ισραηλινούς, οι οποίοι ήδη θεωρούν το Ισραήλ ανασφαλές, να εγκαταλείψουν τη χώρα τους, θα ωθήσει εταιρείες να αποσύρουν τις επενδύσεις τους από το Ισραήλ και θα δημιουργήσει, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, κλίμα ανασφάλειας. Επομένως, ο Νετανιάχου αναλαμβάνει ένα τεράστιο στοίχημα, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πορεία που θα μπορούσε να καταστήσει το Ισραήλ πιο ανασφαλές. Επειδή ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι ο κίνδυνος που δεν έχει υπολογιστεί, αυτά τα βήματα απειλούν το μέλλον της περιοχής από άκρη σε άκρη. Όπως είπε ο διάσημος ποιητής Τζον Ντον: «Και γι’ αυτό ποτέ μη στέλνεις να μάθεις για ποιον χτυπά η καμπάνα· για σένα χτυπά».
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα Daily Sabah στις 27 Μαρτίου 2025.
Σύνδεσμος: https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/netanyahus-nuclear-gamble-the-risks-of-escalation-with-iran