Οι ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές αποσκοπούν στην αποδυνάμωση του Ιράν, στην πρόκληση εσωτερικού χάους και στην εξασφάλιση ευρύτερης περιφερειακής κυριαρχίας
Οι αεροπορικές επιδρομές που εξαπολύθηκαν κατά του Ιράν στις 13 Ιουνίου πρέπει να θεωρηθούν μέρος ενός ευρύτερου, μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδίου. Μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, η ισραηλινή κυβέρνηση παρουσίασε την κατάσταση ως πόλεμο σε επτά μέτωπα και χρησιμοποίησε σαφώς τις επιθέσεις ως μοχλό για να στρέψει τη σύγκρουση προς το Ιράν. Από την αρχή, η κυβέρνηση Νετανιάχου προχώρησε σε ενέργειες για να διαβρώσει τις δυνατότητες του Ιράν. Πριν από την 7η Οκτωβρίου, το Ισραήλ έμοιαζε περικυκλωμένο από δυνάμεις που δρούσαν για λογαριασμό του Ιράν. Εξαπολύοντας στρατιωτική εκστρατεία κατά της Χαμάς, εξουδετέρωσε μια απειλή στα νότια σύνορά του. Αμέσως μετά άρχισαν μυστικές επιχειρήσεις στο εσωτερικό του Ιράν, αναγκάζοντας την Τεχεράνη να υιοθετήσει πιο αμυντική στάση.
Η ύποπτη συντριβή του ελικοπτέρου στην οποία σκοτώθηκε ο Ιρανός πρόεδρος Εμπραχίμ Ραϊσί αποτέλεσε προειδοποιητικό μήνυμα για την κυβερνώσα ελίτ του Ιράν. Προβλέποντας τι επρόκειτο να ακολουθήσει, τα μέλη της επέλεξαν μια απότομη πολιτική στροφή. Το πένθος για τον Ραϊσί ήταν σύντομο και ο Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος είχε αποκλειστεί από τις προεδρικές εκλογές του 2021 και αρχικά είχε απορριφθεί ως υποψήφιος στις βουλευτικές εκλογές πριν εγκριθεί εκ νέου η υποψηφιότητά του, αναδείχθηκε νέος πρόεδρος μέσω προφανούς εκλογικής μεθόδευσης. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά της εκστρατείας του ήταν η δημόσια επανεμφάνιση του πρώην υπουργού Εξωτερικών Μοχαμάντ Τζαβάντ Ζαρίφ. Ο Ζαρίφ είχε περιθωριοποιηθεί πολιτικά εξαιτίας μιας ηχογράφησης που διέρρευσε, στην οποία επέκρινε τον στρατηγό του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Κασέμ Σουλεϊμανί. Η επανατοποθέτησή του σηματοδότησε την πρόθεση του Ιράν να επαναλάβει τις συνομιλίες με τη Δύση και να αποκλιμακώσει τις εντάσεις.
Μετά τη νίκη του Πεζεσκιάν, οι εικόνες στις οποίες αγκάλιαζε τον συντηρητικό αντίπαλό του, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γαλιμπάφ, πρόεδρο του Κοινοβουλίου, βρέθηκαν στα πρωτοσέλιδα. Το μήνυμα ήταν σαφές: το Ιράν είναι ενωμένο, τόσο οι μεταρρυθμιστές όσο και οι συντηρητικοί. Η νέα κυβέρνηση άρχισε αμέσως να προσεγγίζει τη Δύση, δηλώνοντας επανειλημμένα στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη διεθνή κοινότητα ότι το Ιράν δεν επιθυμούσε πόλεμο. Ωστόσο, το Ισραήλ συνέχισε τα πλήγματά του, καθώς δεν είχε ακόμη επιτύχει τους στρατηγικούς του στόχους.
Οι στρατηγικοί στόχοι του Ισραήλ
Οι πρόσφατες εξελίξεις δεν προκάλεσαν έκπληξη. Οι αναλυτές επικεντρώθηκαν υπερβολικά στην ευμετάβλητη ρητορική του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και παρέβλεψαν τη θεσμική λογική της κρατικής συμπεριφοράς. Τα διαχρονικά στρατιωτικά δόγματα και οι στρατηγικές αντιλήψεις του Ισραήλ έδειχναν σαφώς προς αυτή την πορεία. Είτε στον Λίβανο είτε στην Υεμένη, κάθε στρατιωτική ενέργεια εντασσόταν σε μια ευρύτερη στρατηγική με στόχο το Ιράν. Η εκστρατεία αυτή εξελίσσεται τουλάχιστον από το 2018.
Ακόμη και το όνομα της ισραηλινής επιχείρησης, «Ανατέλλων Λέων», έχει έντονο συμβολισμό. Παραπέμπει σε ένα βιβλικό εδάφιο και θυμίζει το ιστορικό έμβλημα του λιονταριού του Ιράν, το οποίο απεικονιζόταν στην παραδοσιακή του σημαία. Ο συμβολισμός είναι κάθε άλλο παρά συγκαλυμμένος: το Ισραήλ σηματοδοτεί την επιθυμία του για συστημική αλλαγή στο Ιράν. Η έννοια της συστημικής παράλυσης που εφαρμόζεται εδώ υπερβαίνει κατά πολύ το κλασικό δόγμα του απόστρατου Αμερικανού σμηνάρχου Τζον Γουόρντεν. Περιλαμβάνει υβριδικές συνιστώσες, όπως την αξιοποίηση της λαϊκής οργής ως πολλαπλασιαστή ισχύος.
Η άμεση επέμβαση των ΗΠΑ φαίνεται πλέον αναπόφευκτη. Αυτό ήταν εμφανές εδώ και μήνες. Οι στρατιωτικές μετακινήσεις επί του πεδίου και οι ασκήσεις προσομοίωσης στο Τελ Αβίβ το καθιστούσαν σαφές. Εκείνο που προκαλούσε σύγχυση ήταν η στρατηγική και η ασυνέπεια των δηλώσεων του Τραμπ. Στο σημείο αυτό, τα ισραηλινά και τα αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα συγκλίνουν.
Περιφερειακές δυναμικές, εσωτερικά ζητήματα
Ένας ακόμη βασικός στρατηγικός στόχος του Ισραήλ είναι να επεκτείνει τον περιφερειακό του διάδρομο ασφαλείας από την Ουγκάντα και το Νότιο Σουδάν έως την Ινδία. Μόλις το Ιράν καταρρεύσει υπό τη συστημική πίεση, αναμένεται εσωτερική αναταραχή. Στο σενάριο αυτό, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στο Βελουχιστάν και στο βορειοδυτικό Ιράν. Η Ινδία, γεωγραφικά εγκλωβισμένη από τα Ιμαλάια και το Πακιστάν, επιδιώκει εδώ και καιρό μια διέξοδο στο παγκόσμιο εμπόριο μέσω του ιρανικού εδάφους, συγκεκριμένα μέσω του λιμανιού Τσαμπαχάρ. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές έχουν αποφύγει το Τσαμπαχάρ, όπου είναι συγκεντρωμένο το μεγαλύτερο μέρος των ινδικών επενδύσεων.
Αυτό επιτρέπει τη δημιουργία ενός στρατηγικού διαδρόμου που θα εκτείνεται από την Ινδία μέσω του Βελουχιστάν, θα διασχίζει τον Κόλπο και θα περνά από το Ισραήλ και την Ελλάδα. Ένας τέτοιος διάδρομος θα μετέτρεπε το Ισραήλ σε χώρα περιτριγυρισμένη από συμμάχους αντί για εχθρούς, εκπληρώνοντας μια μακροχρόνια στρατηγική επιδίωξη. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο διάδρομος αυτός έχει προεκτάσεις στο πλαίσιο του ανταγωνισμού ΗΠΑ–Κίνας. Η αποσταθεροποίηση του Βελουχιστάν θα μπορούσε να υπονομεύσει τις κινεζικές επενδύσεις στο Πακιστάν και να καταστήσει το λιμάνι Γκουαντάρ ανασφαλές και ασταθές.
Στο μεταξύ, Ιρανοί Κούρδοι που έχουν υπηρετήσει στις YPG θα μπορούσαν να αρχίσουν να δραστηριοποιούνται στην περιοχή της Ούρμια, περιπλέκοντας περαιτέρω την κατάσταση. Οι κουρδικές οργανώσεις είναι ήδη ενεργές και καθεμία αναζητεί έναν ρόλο σε ένα Ιράν μετά από ενδεχόμενη κατάρρευση. Εάν οι οργανώσεις αυτές εξαπολύσουν ένοπλες επιθέσεις κατά των τουρκογενών πληθυσμών της περιοχής, είναι απίθανο το Αζερμπαϊτζάν ή η Τουρκία να μείνουν αμέτοχα. Παρ’ όλα αυτά, οι δυναμικές στην περιοχή αυτή παραμένουν αβέβαιες. Η πιο άμεση εστία ανάφλεξης είναι το Βελουχιστάν.
Το Ιράν βρίσκεται πλέον στα πρόθυρα συστημικής κατάρρευσης. Η αντιστροφή αυτής της τάσης θα είναι εξαιρετικά δύσκολη. Επί δεκαετίες, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης κυριαρχούσε στην πολιτική και οικονομική ζωή του Ιράν, αποκλείοντας όλους τους άλλους και αποδυναμώνοντας έτσι τη συλλογική βάση της εθνικής ασφάλειας. Η ασφάλεια οικοδομείται συλλογικά, όμως οι Φρουροί της Επανάστασης εμπόδιζαν τους ξένους επενδυτές για να προστατεύσουν τα μονοπώλιά τους, ενώ ανταγωνιζόμενοι διοικητές επιδίδονταν σε εσωτερικές διαμάχες εξουσίας που έβλαπταν τη χώρα.
Δημιουργήθηκαν νέες υπηρεσίες πληροφοριών, παρότι υπήρχε ήδη μία. Πρωτοβουλίες εξωτερικής πολιτικής αναλαμβάνονταν ανεξάρτητα από το υπουργείο Εξωτερικών. Αναπτύχθηκαν δομές εσωτερικής ασφάλειας παράλληλες με εκείνες του υπουργείου Εσωτερικών. Αυτές οι επικαλυπτόμενες αρμοδιότητες δημιούργησαν πολυάριθμες γκρίζες ζώνες, τις οποίες εκμεταλλεύτηκαν εχθρικές υπηρεσίες πληροφοριών για να αποδυναμώσουν το Ιράν εκ των έσω.
Ωστόσο, ο ιρανικός εθνικισμός δεν πρέπει να υποτιμάται. Η μελλοντική του κατεύθυνση παραμένει ασαφής, αλλά μετά από μια συστημική κατάρρευση ενδέχεται να εμφανιστούν πολυάριθμες ομάδες με μυστική δράση. Για τον λόγο αυτό, η εκ νέου εγκαθίδρυση πολιτικής εξουσίας σε ένα Ιράν μετά την κατάρρευση θα είναι μια μακρά και αβέβαιη διαδικασία.
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα Daily Sabah στις 19 Ιουνίου 2025.
Σύνδεσμος: https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/pursuit-of-systemic-paralysis-in-iran