Από την πρώτη ημέρα που τέθηκε στην ημερήσια διάταξη ο Διάδρομος του Ζανγκεζούρ, στο Ιράν διατυπώθηκαν πολλές αντιδράσεις τόσο μέσω επίσημων όσο και ανεπίσημων διαύλων. Τονίστηκε επανειλημμένα ότι ο διάδρομος αποτελεί κόκκινη γραμμή για το Ιράν. Μάλιστα, στη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στις 30 Ιουλίου με αφορμή την παρουσία του πρωθυπουργού της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν στην Τεχεράνη για την ορκωμοσία του Μασούντ Πεζεσκιάν, ο Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ υπενθύμισε για άλλη μια φορά, πρόσωπο με πρόσωπο και ενώπιον του Τύπου, ότι το Ζανγκεζούρ αποτελεί κόκκινη γραμμή για το Ιράν. Οι συζητήσεις για τον Διάδρομο του Ζανγκεζούρ, τον οποίο οι Ιρανοί αποκαλούν «Διάδρομο του Τουράν», «Διάδρομο του ΝΑΤΟ» ή «Φανταστικό Διάδρομο», αναζωπυρώθηκαν πρόσφατα με δηλώσεις υποστήριξης από υψηλόβαθμους Ρώσους αξιωματούχους. Παρότι ακολούθησε άλλη καθησυχαστική δήλωση από τη Ρωσία, μπορεί κανείς να βρει σχετικό άρθρο σχεδόν σε κάθε ιρανική εφημερίδα. Το παρόν κείμενο, ωστόσο, δεν θα εξετάσει τις συζητήσεις στο Ιράν, αλλά θα παρουσιάσει σε γενικές γραμμές τον αντίκτυπο στην Αρμενία της ιρανικής στάσης απέναντι στο Ζανγκεζούρ.
Οι συζητήσεις για το Ζανγκεζούρ στην Αρμενία
Συνοψίζοντας την αρμενική προσέγγιση στο Ζανγκεζούρ, μπορεί να ειπωθεί ότι η κοινή γνώμη της Αρμενίας είναι διχασμένη στο θέμα. Όμως ο διχασμός αυτός δεν αφορά το ζήτημα του διαδρόμου, αλλά εντοπίζεται περισσότερο στο πεδίο της «κυριαρχίας». Ενώ μια ευρεία ομάδα με επικεφαλής τα κόμματα της αντιπολίτευσης αντιτίθεται ευθέως στο ζήτημα, το κυβερνών κόμμα Πολιτικό Συμβόλαιο το προσεγγίζει με επιφύλαξη. Ο λόγος είναι το ειδικό καθεστώς που προτείνεται για τον διάδρομο. Κυβέρνηση και αντιπολίτευση συμφωνούν ότι ο δρόμος αυτός δεν πρέπει να έχει ειδικό καθεστώς. Εκείνο που τις διαχωρίζει είναι ότι, ενώ η αντιπολίτευση αντιτίθεται σε κάθε είδους ολοκλήρωση, η κυβέρνηση Πασινιάν θέλει να καταστήσει την Αρμενία ένα είδος συγκοινωνιακού κόμβου. Για τον σκοπό αυτό, ο Νικόλ Πασινιάν πρότεινε ένα έργο που ονόμασε «Σταυροδρόμι της Ειρήνης». Με αυτό επιδιώκει να καταστήσει την Αρμενία σημαντικό κόμβο μεταφορών μεταξύ της Κασπίας, της Μαύρης Θάλασσας και της Βασόρας, επιχειρώντας έτσι να μεταφέρει το ζήτημα πέρα από τη συζήτηση για τον διάδρομο.
Ο αντίκτυπος της ιρανικής αντίδρασης στον διάδρομο στην Αρμενία
Αμέσως μετά τις δηλώσεις της Ρωσίας, οι Ιρανοί αξιωματούχοι προχώρησαν σε διπλωματικές κινήσεις. Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκε σειρά συναντήσεων με Αρμένιους αξιωματούχους. Πέρα από τις δηλώσεις που προήλθαν από το Ιράν, ο Ιρανός πρέσβης στην Αρμενία Μαχντί Σομπχανί ανέπτυξε ενεργή δράση. Στις 6 Σεπτεμβρίου ο Σομπχανί, ο οποίος προσκάλεσε τον αρμενικό Τύπο, δήλωσε: «Η θέση μας για την άρση των εμποδίων είναι πολύ σαφής και ξεκάθαρη. Δεν είμαστε αντίθετοι στην άρση των εμποδίων. Ωστόσο, είμαι βέβαιος ότι όλες οι ενέργειες στο πλαίσιο της άρσης των εμποδίων πρέπει να γίνονται εντός του πλαισίου της εθνικής και κρατικής κυριαρχίας». Ο Σομπχανί δήλωσε επίσης: «Ο πλήρης έλεγχος πρέπει να βρίσκεται στα χέρια της αρμενικής κυβέρνησης και εντός του πλαισίου της κυριαρχίας της Αρμενίας. Ζούμε στον 21ο και όχι στον 19ο αιώνα. Οι χώρες έχουν ανεξαρτησία και κυριαρχία και ασκούν αυτό το δικαίωμα». Με αυτά τα λόγια κατέστησε σαφές ότι υποστηρίζουν μια άποψη παράλληλη με εκείνη της κυβέρνησης Πασινιάν.
Ο Σομπχανί συναντήθηκε επίσης με τον γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας της Αρμενίας Αρμίν Γκριγκοριάν. Αναφερόμενος στους βαθιούς δεσμούς και στις σχέσεις των δύο χωρών, ο Γκριγκοριάν είπε ότι «καμία δύναμη δεν μπορεί να διακόψει τη χερσαία σύνδεση μεταξύ Ιράν και Αρμενίας», υιοθετώντας μια προσέγγιση που αποσκοπούσε στον κατευνασμό των ιρανικών αντιλήψεων απειλής. Επίσης, ευχαρίστησε τον Σομπχανί για τη στάση του Ιράν. Αντίστοιχα, ο υφυπουργός Εξωτερικών της Αρμενίας Βαχάν Κοστανιάν τηλεφώνησε στον Ιρανό ομόλογό του και ευχαρίστησε το Ιράν, μέσω του δικού του λογαριασμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, για την υποστήριξή του στην εδαφική ακεραιότητα της Αρμενίας.
Ο Αρμένιος πολιτικός επιστήμονας Έντγκαρ Βαρντανιάν μίλησε στο Azatutyun για την αντίδραση του Ιράν. Ο Βαρντανιάν ανέφερε ότι η ιρανική αντίδραση βασίζεται στις υφιστάμενες δηλώσεις και ότι η χώρα τηρεί προληπτική στάση. Όσον αφορά την προσπάθεια του Ιράν, δήλωσε ότι η δραστηριότητα αυτή ήταν πρωτοφανής και εξέπληξε ακόμη και πολλούς ειδικούς για το Ιράν. Τόνισε ότι η τωρινή ρητορική διαφέρει σοβαρά από την προηγούμενη. Ως προς τον λόγο όλης αυτής της αντίδρασης, ο Βαρντανιάν είπε ότι θεωρεί πιθανό να υπάρχουν πιο ανησυχητικές και συγκεκριμένες πληροφορίες σε κλειστές συνεδριάσεις, ότι όμως ακόμη και οι δημοσίως διαθέσιμες πληροφορίες αρκούν για να ανησυχήσουν τα ενδιαφερόμενα κράτη.
Ο Ρουμπέν Μελκονιάν, κοσμήτορας και τουρκολόγος στο Κρατικό Πανεπιστήμιο του Ερεβάν, ήταν επίσης ένα από τα πρόσωπα που επέστησαν την προσοχή στην περιφερειακή κατάσταση και στην ιρανική προσέγγιση. Λέγοντας ότι «είναι καταστροφικό να προετοιμάζεις την κοινωνία για αντιπαράθεση με την Τουρκία στον 21ο αιώνα με τραγούδια φενταγίν του 19ου αιώνα», ο Μελκονιάν ανέφερε ότι η προσέγγιση των σημερινών προβλημάτων με παλιές μεθόδους θα ήταν καταστροφική. Αναφέρθηκε στις γεωπολιτικές αλλαγές στην περιοχή και στον εξισορροπητικό ρόλο του Ιράν. Τόνισε ότι η Αρμενία δεν διαθέτει επαρκή ισχύ απέναντι στην αυξανόμενη τουρκική επιρροή στην περιοχή. Είπε ότι η ιρανική στάση αποτελεί εξισορροπητικό παράγοντα και ότι ο Ιρανός πρέσβης επανέλαβε την αντίθεσή του στον «Διάδρομο του Ζανγκεζούρ».
Ο πρώην βουλευτής της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας Γκάρο Παϊλάν ήταν επίσης ανάμεσα στα πρόσωπα που μίλησαν για το θέμα στον αρμενικό Τύπο. Μιλώντας στο Aravot, ο Παϊλάν ανέφερε ότι το άνοιγμα του συγκεκριμένου δρόμου θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες για την Αρμενία και να θέσει σε κίνδυνο την ανεξαρτησία της. Επίσης, είπε ότι δεν πρέπει να στηρίζεται κανείς σε μία μόνο δύναμη, ώστε να μην επαναλάβει τα λάθη του παρελθόντος.
Συμπέρασμα
Η αρμενική κυβέρνηση, ενώ συνεχίζει να τονίζει την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας, δεν αντιτίθεται στην ιδέα μιας οδού μεταφορών. Ο Πασινιάν προσπαθεί να προχωρήσει τη διαδικασία στη βάση του έργου «Σταυροδρόμι της Ειρήνης». Παράλληλα, προτεραιότητά του είναι η αλλαγή του Συντάγματος της Αρμενίας. Στη χώρα, πρόσωπα κοντά στην κυβέρνηση και στη Δύση αναγνωρίζουν τις γεωπολιτικές αναγκαιότητες και υποστηρίζουν την ενίσχυση των σχέσεων με την ΕΕ και τη μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία. Οι αντιπολιτευόμενοι συνεχίζουν να κατηγορούν την κυβέρνηση Πασινιάν για αδυναμία. Παρ’ όλα αυτά, εκείνο που κρατά τον Πασινιάν στην εξουσία παρά την ήττα στον πόλεμο είναι η επιθυμία του λαού να τερματιστεί η εξάρτηση της Αρμενίας από τη Ρωσία. Η Αρμενία, που δεν βρίσκει υποστήριξη από τη Ρωσία, βλέπει το Ιράν ως εξισορροπητικό παράγοντα, αλλά, λόγω και των συνθηκών στις οποίες βρίσκεται το ίδιο το Ιράν, δεν μπορεί να το θεωρήσει μοναδικό στήριγμα.
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στις 16 Σεπτεμβρίου 2024 στο TAV.