Πόσο βιώσιμο είναι το αφήγημα της ενότητας στο Ιράν;
Η συσπείρωση κατά την πρώτη φάση του πολέμου αποτελεί φυσικό αντανακλαστικό απέναντι στην εξωτερική απειλή και αντίδραση συμβατή με την εμπειρία του Ιράν από προηγούμενες συγκρούσεις. Το ζήτημα δεν είναι η βιωσιμότητα αυτού του αντανακλαστικού, αλλά η ταχύτητα και η ένταση με τις οποίες ο οικονομικός αποκλεισμός, που θα ακολουθήσει μια ενδεχόμενη καταστροφή των υποδομών σύμφωνα με τις απειλές του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, θα εκδηλωθεί στην κοινωνία. Το ισχυρότερο μέτρο σύγκρισης εδώ είναι το μοτίβο της δωδεκαήμερης σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν τον Ιούνιο του 2025. Η συσπείρωση που διαμορφώθηκε κατά τις επιθέσεις του Ιουνίου του 2025 άρχισε να διαβρώνεται μέσα σε πέντε μήνες, τον Οκτώβριο, με την υποτίμηση του ριάλ, και στα τέλη Δεκεμβρίου του 2025 η δυσαρέσκεια εκδηλώθηκε στους δρόμους με τις διαδηλώσεις των εμπόρων της Τεχεράνης. Η καταστροφή υποδομών από τις συγκρούσεις, προστιθέμενη στις ήδη δυσμενείς οικονομικές συνθήκες, ήταν αρκετή για να πυροδοτήσει αυτό το κύμα.
Η κλίμακα καταστροφής του σημερινού πολέμου, ωστόσο, ανήκει σε διαφορετική τάξη μεγέθους. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει για το Ιράν το 2026 συρρίκνωση 6,1% και πληθωρισμό 68,9%. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, ο ετήσιος πληθωρισμός μεταξύ 20 Μαρτίου και 20 Απριλίου βρίσκεται στο 65,8%, και η τάση αυτή αναμένεται να επιταχυνθεί περαιτέρω αφότου το ριάλ κατέγραψε στις 29 Απριλίου ιστορικό χαμηλό στα 1,81 εκατομμύρια ανά δολάριο. Επιπλέον, αυτή η εικόνα επιβαρύνει μια οικονομία που, ακόμη και πριν από τον πόλεμο, αντιμετώπιζε διακοπές ηλεκτροδότησης, λειψυδρία και προβλήματα στην παροχή φυσικού αερίου, ενώ οι απολύσεις στη βιομηχανία επιταχύνονταν. Οι άμεσες και έμμεσες απώλειες θέσεων εργασίας λόγω του πολέμου ανέρχονται σε εκατοντάδες χιλιάδες· οι ζημιές στις υποδομές φέρνουν την ήδη εύθραυστη αλυσίδα δημόσιων υπηρεσιών κοντά στο σημείο διάλυσης. Οι προειδοποιήσεις, στις εσωτερικές διαβουλεύσεις με τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, ότι η ανασυγκρότηση της οικονομίας θα χρειαστεί πάνω από δέκα χρόνια, υποδηλώνουν ότι, σε σύγκριση με τη δωδεκαήμερη σύγκρουση, ο παράγοντας πυροδότησης μπορεί να επιδράσει πολύ ταχύτερα και βαθύτερα.
Η οικονομική εικόνα στο Ιράν
Η διάσταση που αγγίζει ταχύτερα την κοινωνία είναι η επισιτιστική και ενεργειακή ασφάλεια. Οι εισαγωγές σιτηρών μέσω των νότιων λιμανιών του Ιράν έχουν φτάσει στα πρόθυρα ακινητοποίησης, λόγω της ουσιαστικής διατάραξης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Το κοίτασμα Νότιο Παρς, το οποίο έπληξε το Ισραήλ στις 18 Μαρτίου, καλύπτει περίπου το 90% της ενεργειακής τροφοδοσίας της χώρας και αποτελεί τη βασική υποδομή για την παραγωγή λιπασμάτων με πρώτη ύλη το φυσικό αέριο. Η αποδυνάμωση των ενεργειακών υποδομών ασκεί έμμεση μεσοπρόθεσμη πίεση στην αγροτική παραγωγικότητα και στις τιμές των τροφίμων. Η επίδραση της μείωσης της παραγωγής λιπασμάτων στη συγκομιδή του 2026 δημιουργεί έναν μηχανισμό που συμπιέζει ταυτόχρονα τα αγροτικά εισοδήματα και τις τιμές τροφίμων στις πόλεις. Αυτό θέτει υπό ταυτόχρονη πίεση την αγροτική βάση, στην οποία μπορούσε παραδοσιακά να στηρίζεται το καθεστώς, και τα κατώτερα μεσαία αστικά στρώματα. Ο κίνδυνος για τη ναυσιπλοΐα στον Ορμούζ αυξάνει, πέρα από τις επιπτώσεις στον όγκο των εισαγωγών, και την τιμή των εισαγόμενων ειδών στο ράφι, μέσω του κόστους ασφάλισης και των ναύλων. Η αδυναμία της στρατηγικής παθητικής άμυνας, που είναι αποτελεσματική στην προστασία των στρατιωτικών μέσων, να διασφαλίσει στον ίδιο βαθμό την ανθεκτικότητα του άμαχου πληθυσμού δείχνει ότι, εάν ο πόλεμος παραταθεί, η κοινωνική δομή μπορεί να καταστεί το πιο ευάλωτο πεδίο πίεσης.
Η σχέση στο τρίγωνο «κυβέρνηση–οικονομία–λαός» στο Ιράν μεταβάλλεται ποιοτικά. Πριν από τον πόλεμο, η κυβέρνηση Πεζεσκιάν ακολουθούσε έναν σχεδιασμό που αύξανε τον προϋπολογισμό ασφαλείας κατά 150%, διατηρώντας τις μισθολογικές αυξήσεις στα δύο πέμπτα του πληθωρισμού. Ο πόλεμος διεύρυνε ακόμη περισσότερο αυτή την απόκλιση. Οι περικοπές στις ποσοστώσεις καυσίμων και η σωρευτική αύξηση των τιμών των τροφίμων —από τον Μάρτιο του 2025 έως τον Μάρτιο του 2026, 140% στο ψωμί, 135% στο κρέας και 219% στο λάδι— επιταχύνουν τη μετατροπή της καθημερινής ζωής σε πεδίο κόστους που συγκρούεται με τις στρατηγικές προτεραιότητες του καθεστώτος.
Ποιο είναι το κρίσιμο κατώφλι;
Το κρίσιμο κατώφλι θα αποτυπωθεί στη στάση των αστών μισθωτών και των δημόσιων υπαλλήλων. Πρόκειται για το στρατηγικά πιο ευαίσθητο κοινωνικό στρώμα, καθώς αποτέλεσε τη ραχοκοκαλιά του Πράσινου Κινήματος του 2009, των διαδηλώσεων για τη Μαχσά Αμινί το 2022 και του κινήματος των εμπόρων της 28ης Δεκεμβρίου 2025. Επιπλέον, η αφοσίωση της εθνοτικής περιφέρειας —των κουρδικών περιοχών, του Σιστάν και Μπαλουχιστάν και του Χουζεστάν— στην κεντρική εξουσία δεν είναι ήδη ιδιαίτερα ισχυρή. Το γεγονός ότι στη διάρκεια του πολέμου επλήγησαν τα αρχηγεία του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και του Μπασίτζ σε αυτές τις περιοχές μπορεί να δημιουργήσει στο μέλλον πολλαπλές πιέσεις, τόσο στην ικανότητα ασφάλειας όσο και στη διακυβέρνηση. Το στρατηγικό αντανακλαστικό εδώ διαμορφώνεται προς την κατεύθυνση της μεταφοράς πόρων από την κοινωνική πρόνοια στον μηχανισμό ασφαλείας, παρά προς την παράδοση με τη γενική έννοια. Ωστόσο, αυτός ο προσανατολισμός διαβρώνει περαιτέρω τη νομιμοποίηση βάσει επιδόσεων ενός καθεστώτος του οποίου η ικανότητα παραγωγής κοινωνικής ευημερίας έχει ήδη αποδυναμωθεί.
Υπό την εξωτερική πίεση, εμφανίστηκαν εντάσεις και στο εσωτερικό του συντηρητικού μπλοκ. Ενδείξεις αποτελούν η δημόσια αντιπαράθεση της 25ης Απριλίου μεταξύ του πρακτορείου ειδήσεων Τασνίμ και του Ρατζανιούζ, που ανήκει στο Μέτωπο Παγινταρί, καθώς και το γεγονός ότι, δύο ημέρες αργότερα, ενώ 261 βουλευτές υπέγραψαν τη δήλωση στήριξης του κοινοβουλίου προς τη διαπραγματευτική ομάδα, 27 δεν υπέγραψαν, κυρίως πρόσωπα προσκείμενα στο Μέτωπο Παγινταρί. Το ότι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ δεν έχει εμφανιστεί δημόσια, παρότι έχουν περάσει περισσότεροι από δύο μήνες από τη διαδοχή του, είναι μια ακόμη μεταβλητή που καθυστερεί την εδραίωση της συμβολικής ηγεσίας. Ωστόσο, καθώς αυτό είναι κατανοητό υπό συνθήκες πολέμου, δεν αποτελεί προτεραιότητα. Παρ’ όλα αυτά, εάν η κατάσταση παραταθεί και μετά τον πόλεμο, ο κίνδυνος θα αυξάνεται καθημερινά. Το αν αυτά τα σήματα θα έχουν διαρθρωτικές συνέπειες εξαρτάται από τη σύμπτωσή τους με την κοινωνική πίεση που δημιουργεί η καταστροφή των υποδομών.
Συμπερασματικά, το αντανακλαστικό συσπείρωσης γύρω από τη σημαία κατά την πρώτη φάση του πολέμου είναι πραγματικό. Ωστόσο, η κλίμακα καταστροφής των υποδομών προετοιμάζει μια διαρθρωτικά βαθύτερη εκδοχή του μοτίβου καθυστερημένης αποσταθεροποίησης που οι δωδεκαήμερες συγκρούσεις του Ιουνίου του 2025 πυροδότησαν τον Δεκέμβριο του 2025. Δεδομένου ότι η συγκέντρωση δυνάμεων στο πεδίο συνεχίζεται και ότι εντός της αμερικανικής γραφειοκρατίας ασφαλείας εξακολουθούν να συζητούνται τα ερωτήματα «σε τι αντιτιθέμεθα» και «για ποιον σκοπό πολεμάμε», ο τελικός γύρος επιθέσεων που απειλεί ο Τραμπ δεν είναι απίθανο να πραγματοποιηθεί. Οι επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη προερχόμενες από το Ιράν που δέχθηκαν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) στις 4 Μαΐου, η πυρκαγιά στην πετρελαϊκή εγκατάσταση της Φουτζέιρα και η προειδοποίηση της ηγεσίας των ΗΑΕ, μαζί με τη Σαουδική Αραβία, για περιφερειακή κλιμάκωση δείχνουν ότι ο ρόλος των εταίρων του Κόλπου εντός του συνασπισμού μετατοπίζεται από την παθητική φιλοξενία προς την ενεργό συμμετοχή στη μία πλευρά. Αυτή η μετατόπιση δημιουργεί ένα ξεχωριστό κατώφλι που αυξάνει διαρθρωτικά τον κίνδυνο ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και την αλυσίδα τιμών «ασφάλιση–ναύλοι–ράφι», ακόμη και αν δεν πραγματοποιηθεί ο τελικός γύρος επιθέσεων.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Πρακτορείο Anadolu στις 8 Μαΐου 2026.