Η ταχεία εξάπλωση των διαδηλώσεων που πυροδότησε η οικονομική κρίση στην Τεχεράνη στις 28 Δεκεμβρίου 2025 σε όλη τη χώρα οδήγησε σε εκτεταμένη κινητοποίηση και την ιρανική αντιπολίτευση της διασποράς. Από την πρώτη ημέρα, οι ιρανικές κοινότητες στις ΗΠΑ, στον Καναδά και στην Ευρώπη άρχισαν συντονισμένες δράσεις, με ιδιαίτερη προβολή της πτέρυγας που οργανώνεται γύρω από τον εξόριστο διάδοχο του θρόνου Ρεζά Παχλαβί.
Αμέσως μετά την έναρξη των διαδηλώσεων, ο Παχλαβί ξεκίνησε εντατική επικοινωνιακή εκστρατεία στα κοινωνικά δίκτυα και στα Δυτικά μέσα. Στην πρώτη εκτενή δήλωσή του στο X, την 1η Ιανουαρίου 2026, χαρακτήρισε το ιρανικό καθεστώς ως ευρισκόμενο «στο πιο αδύναμο, διαιρεμένο και εύθραυστο σημείο της ιστορίας του» και κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να «σταθεί δίπλα στον ιρανικό λαό όχι μόνο με λόγια αλλά και με πράξεις». Στις 2 Ιανουαρίου δημοσίευσε ευχαριστήριο μήνυμα μετά τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για το Ιράν. Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα στα περσικά κάλεσε τους κατοίκους της Τεχεράνης να κινηθούν προς τα κέντρα της πόλης σε «μικρές, συντονισμένες ομάδες φίλων».
Η προβολή του Παχλαβί στα Δυτικά μέσα κορυφώθηκε στις 5–6 Ιανουαρίου. Σε συνέντευξή του στη Wall Street Journal υιοθέτησε ρητορική διαφορετική από τη στάση του στη δωδεκαήμερη σύγκρουση, αντιτιθέμενος στην εξωτερική στρατιωτική επέμβαση με τη δήλωση ότι «η αλλαγή στο Ιράν βρίσκεται τελικά στα χέρια του ιρανικού λαού». Παράλληλα υποστήριξε ότι «το καθεστώς καταρρέει, δεν χρειάζεται ειδική επιχείρηση γι’ αυτό». Σε άρθρο του στη Washington Post ανέφερε ότι οι διαδηλωτές φώναζαν το όνομά του μαζί με εκκλήσεις για ελευθερία και εθνική ενότητα, τονίζοντας όμως ότι το αντιμετωπίζει «όχι ως διεκδίκηση εξουσίας, αλλά ως βαθιά ευθύνη». Στο ίδιο άρθρο αναφέρθηκε στο μεταβατικό σχέδιο «Έργο Ευημερίας του Ιράν» και σε «Εγχειρίδιο Έκτακτης Ανάγκης» που συντάχθηκε με περισσότερους από 100 ειδικούς. Όλα αυτά δείχνουν ότι έλαβε υπόψη τις επικρίσεις περί «συνεργασίας με τον εχθρό» και «ανόδου στην εξουσία με τη δύναμη άλλων», τις οποίες προκάλεσαν οι εκκλήσεις του σε εξέγερση ενώ το Ιράν βομβαρδιζόταν στη δωδεκαήμερη σύγκρουση, και άλλαξε στρατηγική.
Στις 6–7 Ιανουαρίου ο Παχλαβί απηύθυνε το πρώτο συγκεκριμένο κάλεσμα δράσης για τις διαδηλώσεις. Ζήτησε συντονισμένη εκφώνηση συνθημάτων στις 20.00 τα βράδια της 8ης και 9ης Ιανουαρίου: «Είτε στους δρόμους είτε από τα σπίτια σας, αρχίστε να φωνάζετε ακριβώς εκείνη την ώρα». Σε χωριστό μήνυμα προς τις δυνάμεις ασφαλείας ρώτησε «σε ποια πλευρά της ιστορίας θα σταθείτε» και ισχυρίστηκε ότι «χιλιάδες μέλη του καθεστώτος» είχαν ενταχθεί στην Πλατφόρμα Εθνικής Συνεργασίας, που δημιουργήθηκε μέσα σε έξι μήνες. Στην εκπομπή Hannity του Fox News δήλωσε επίσης: «Όλα αυτά τα χρόνια δεν έχω δει στο Ιράν ευκαιρία σαν τη σημερινή». Ορισμένες ομάδες της διασποράς χαρακτήρισαν την έκκληση «ανεύθυνη», θεωρώντας ότι θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια των διαδηλωτών. Ως αιτιολόγηση επικαλέστηκαν παλαιότερες περιπτώσεις συλλήψεων από τις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας βάσει εικόνων στα κοινωνικά δίκτυα, ακόμη και ισχυρισμούς ότι τέτοιες υποθέσεις κατέληξαν σε θανάτους.
Οργανωτική υποδομή και δίκτυο μέσων ενημέρωσης
Πίσω από τις εκκλήσεις του Παχλαβί βρίσκεται μια θεσμική δομή που συγκροτήθηκε μέσα σε χρόνια. Το Εθνικό Συμβούλιο του Ιράν (INC), που ιδρύθηκε στο Παρίσι το 2013 και διαθέτει γραφείο και στο Woodland Hills της Καλιφόρνιας, ξεχωρίζει ως οργάνωση που λειτουργεί ως πολιτική του πλατφόρμα. Το Phoenix Project, με αναφορά στο Σιμούργκ, ξεκίνησε το 2019 ως δεξαμενή σκέψης στο Πανεπιστήμιο George Washington. Σκοπός του είναι η εκπόνηση σχεδίων για τη μετακαθεστωτική περίοδο στους τομείς ενέργειας, οικονομίας, ασφάλειας και γεωργίας. Η Εθνική Ένωση για τη Δημοκρατία στο Ιράν (NUFDI), μη κερδοσκοπική οργάνωση με έδρα την Ουάσιγκτον, δραστηριοποιείται στην προώθηση πολιτικών θέσεων. Με 105.000 ακολούθους στο Instagram, δημοσίευσε τον Ιούλιο του 2025 «Σχέδιο Έκτακτης Μεταβατικής Κυβέρνησης», ορίζοντας τον Παχλαβί «Ηγέτη της Εθνικής Εξέγερσης». Διαχειρίζονται επίσης μεγάλο στρατό τρολ.
Στην υποδομή των μέσων, τα περσόφωνα Iran International, με έδρα το Λονδίνο, και Manoto TV, με έδρα το Λος Άντζελες, κάλυψαν εκτενώς τις διαδηλώσεις. Ο Παχλαβί δήλωσε ότι σε περίπτωση διακοπής του διαδικτύου «η επικοινωνία θα συνεχιστεί μέσω των εκατοντάδων χιλιάδων συσκευών Starlink στο Ιράν και των καναλιών Iran International και Manoto». Ενεργό ρόλο στα τερματικά Starlink είχε η αμερικανική μη κερδοσκοπική NetFreedom Pioneers (NFP), που έλαβε περίπου 150.000 δολάρια από την αμερικανική κυβέρνηση. Το πρώην στέλεχος της NASA Φιρούζ Ναντερί κάλεσε τη διασπορά να συγκεντρώσει 600.000 δολάρια για 1.000 τερματικά. Τον Ιανουάριο του 2026 εκτιμάται ότι στο Ιράν υπάρχουν περισσότεροι από 100.000 χρήστες Starlink.
Η γεωγραφία των διαδηλώσεων της διασποράς
Μετά την έναρξη των κινητοποιήσεων, η διασπορά οργάνωσε συντονισμένες διαδηλώσεις παγκοσμίως. Ωστόσο, σχεδόν όλες πραγματοποιήθηκαν από ομάδες 50–100 ατόμων, χωρίς καν να πλησιάσουν την κλίμακα της συγκέντρωσης στο Βερολίνο το 2022 για τη Μαχσά Αμινί. Στις 31 Δεκεμβρίου 2025, σε συγκέντρωση μπροστά στον Λευκό Οίκο στην Ουάσιγκτον, που οργάνωσε η Οργάνωση Ιρανοαμερικανικών Κοινοτήτων (OIAC), ζητήθηκε αλλαγή καθεστώτος. Την 1η Ιανουαρίου, εκατοντάδες Ιρανοκαναδοί διαδήλωσαν στο Ρίτσμοντ Χιλ της ευρύτερης περιοχής του Τορόντο, με συμμετοχή και συμβούλων του Παχλαβί. Η 3η Ιανουαρίου ήταν ημέρα συντονισμένης δράσης για τη διασπορά. Περίπου 100 άτομα συγκεντρώθηκαν στην Ντάουνινγκ Στριτ του Λονδίνου, φωνάζοντας «Τζαβίντ Σαχ» («Αιώνιος/Αθάνατος Σάχης») και «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», ενώ συμμετέχοντες από την εβραϊκή κοινότητα κρατούσαν ισραηλινές σημαίες. Στο Βερολίνο διαδήλωσαν υποστηρικτές της Οργάνωσης των Μουτζαχεντίν του Λαού μπροστά στην ιρανική πρεσβεία. Στην Ουάσιγκτον συγκεντρώθηκαν περίπου 500 άτομα μπροστά στη διπλωματική αντιπροσωπεία που είναι γνωστή ως Τμήμα Ιρανικών Συμφερόντων (Iranian Interests Section).
Στις 4 Ιανουαρίου συνεχίστηκαν διαδηλώσεις στην Κολωνία, στη Στοκχόλμη, στην Κοπεγχάγη και στο Όσλο. Στον Καναδά ξεχώρισαν κοινές διαδηλώσεις εβραϊκών και ιρανικών κοινοτήτων στο Βανκούβερ, στο Γουίνιπεγκ και στο Τορόντο. Τη δεύτερη εβδομάδα, στις 6 Ιανουαρίου, υποστηρικτές των NCRI/MEK οργάνωσαν συγκέντρωση στο Όσλο, ενώ το κάλεσμα του Παχλαβί για συντονισμένα συνθήματα στις 8–9 Ιανουαρίου είχε ευρεία απήχηση στη διασπορά. Στις ΗΠΑ, βασικά κέντρα ήταν το Λος Άντζελες, η Ουάσιγκτον και το Σαν Φρανσίσκο. Η δήμαρχος του Μπέβερλι Χιλς Σαρόνα Ναζαριάν δήλωσε: «Το Μπέβερλι Χιλς φιλοξενεί μία από τις μεγαλύτερες ιρανικές κοινότητες εκτός Ιράν. Σας βλέπουμε, σας ακούμε και είμαστε δίπλα σας». Στον Καναδά η εβραϊκοϊρανική συμμαχία ήταν ιδιαίτερα ορατή, με ισραηλινές και ιρανικές σημαίες πλάι πλάι στο Τορόντο και στο Βανκούβερ.
Στο Ισραήλ η κυβέρνηση παρείχε ανοιχτή στήριξη. Η Μοσάντ ανακοίνωσε: «Είμαστε μαζί σας όχι μόνο από μακριά και με λόγια, αλλά και στο πεδίο». Ο πρωθυπουργός Νετανιάχου δήλωσε: «Ταυτιζόμαστε με τον αγώνα του ιρανικού λαού». Στη Βρετανία πραγματοποιήθηκαν χωριστές συγκεντρώσεις: η Αγγλοϊρανική Ένωση Γυναικών στην Ντάουνινγκ Στριτ και οι υποστηρικτές του Παχλαβί μπροστά στην ιρανική πρεσβεία.
Οι διαφορετικές οπτικές μέσα στη διασπορά
Οι αντιπολιτευόμενες παρατάξεις της διασποράς υιοθέτησαν διαφορετικές στάσεις απέναντι στις διαδηλώσεις. Η μοναρχική πτέρυγα πρόβαλε τα συνθήματα «Τζαβίντ Σαχ» («Αιώνιος/Αθάνατος Σάχης»), «Αυτή είναι η τελευταία μάχη, ο Παχλαβί θα επιστρέψει» και «Ρεζά Σαχ, ας αναπαύεται η ψυχή σου». Στις δράσεις της κυριάρχησαν οι σημαίες με το έμβλημα του Λέοντα και του Ηλίου.
Η Οργάνωση των Μουτζαχεντίν του Λαού/Εθνικό Συμβούλιο Αντίστασης του Ιράν κράτησε διαφορετική θέση. Η ηγέτιδα Μαριάμ Ρατζαβί χαρακτήρισε τις διαδηλώσεις «ένδειξη της αποφασιστικότητας του ιρανικού λαού να απαλλαγεί από τη θρησκευτική τυραννία». Έως τις 5 Ιανουαρίου, το Συμβούλιο Αντίστασης είχε αναφέρει 31 θανάτους και «προειδοποιήσει» τις δυνάμεις ασφαλείας ότι «τις περιμένουν τα δικαστήρια ενός ελεύθερου Ιράν». Η οργάνωση δεν αναγνώρισε τον Παχλαβί ως ηγέτη και παρουσίασε τις δικές της «Μονάδες Αντίστασης» ως τη ραχοκοκαλιά των διαδηλώσεων.
Η κουρδική αντιπολίτευση επιχείρησε να εμφανιστεί ενιαία. Στις 7 Ιανουαρίου, επτά μεγάλα κουρδικά κόμματα, μεταξύ τους το Δημοκρατικό Κόμμα του Ιρανικού Κουρδιστάν (KDPI), το Komala και το PJAK, εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση. Καταδίκασαν τα εγκλήματα του καθεστώτος στην Κερμανσάχ, στο Ιλάμ και στο Λορεστάν και κάλεσαν σε γενική απεργία. Δεν ήταν εξαιρετική περίπτωση, καθώς η στάση αυτή είχε επαναληφθεί αρκετές φορές. Οι κουρδικές ομάδες ζήτησαν ομοσπονδισμό και αυτονομία, κρατώντας αποστάσεις από τον Παχλαβί. Σύμφωνα με την έρευνα GAMAAN του 2024, η στήριξή του στις κουρδικές περιοχές είναι κάτω από 20%. Το PJAK προειδοποίησε ότι «ο μονοπωλιακός έλεγχος, ο οπορτουνισμός και η πολιτική χειραγώγηση θα υπονομεύσουν το κίνημα».
Οι φωνές υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας και του κοσμικού κράτους αντιτάχθηκαν τόσο στη θεοκρατία όσο και στη μοναρχία με το σύνθημα «Ούτε σάχης ούτε μουλάς». Πρόβαλαν το αίτημα για αβασίλευτη δημοκρατία, ενώ ορισμένοι αναλυτές ισχυρίστηκαν ότι τα μοναρχικά μέσα χειραγωγούσαν τις εικόνες των διαδηλώσεων.
Συμπέρασμα
Όλες οι αντιπολιτευόμενες παρατάξεις βρήκαν κοινό έδαφος στο τέλος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, στη στήριξη των διαδηλωτών και στην καταδίκη της βίας του καθεστώτος. Στις 2 Ιανουαρίου, ευρύς συνασπισμός ακτιβιστών εξέδωσε κοινή ανακοίνωση. Ωστόσο, το ζήτημα της ηγεσίας παρέμεινε το κρισιμότερο πεδίο σύγκρουσης. Ο Παχλαβί διεκδικούσε ρόλο εκπροσώπου, τον οποίο οι άλλες παρατάξεις απέρριπταν. Το δίλημμα μοναρχίας–αβασίλευτης δημοκρατίας αποτελούσε τη βασική ιδεολογική διαχωριστική γραμμή. Ο ομοσπονδισμός ήταν αδιαπραγμάτευτος για τις κουρδικές ομάδες, ενώ οι συγκεντρωτικές τάσεις παρέμεναν ισχυρές στο μοναρχικό στρατόπεδο. Οι σχέσεις του Παχλαβί με το Ισραήλ τον απομάκρυναν επίσης από πολλά πρόσωπα της αντιπολίτευσης.
Συνεπώς, η ιρανική διασπορά αντέδρασε γρήγορα και με πολλούς τρόπους στις διαδηλώσεις της 28ης Δεκεμβρίου. Ο Ρεζά Παχλαβί αναδείχθηκε στην πιο ορατή αντιπολιτευόμενη φωνή στα Δυτικά μέσα και επιχείρησε να κατευθύνει τις διαδηλώσεις με συντονισμένα καλέσματα δράσης. Οι βαθιές διαιρέσεις μεταξύ μοναρχικών, MEK, κουρδικών ομάδων και υποστηρικτών της αβασίλευτης δημοκρατίας εμπόδισαν, όμως, τη συγκρότηση κοινής ηγεσίας. Σύμφωνα με την έρευνα GAMAAN του 2024, η στήριξη στον Παχλαβί ως μεμονωμένο ηγέτη είναι 31%: η υψηλότερη μεταξύ των προσώπων της αντιπολίτευσης, αλλά μακριά από την πλειοψηφία. Το αν η διασπορά θα ξεπεράσει τον κατακερματισμό της θα είναι εξίσου καθοριστικό με την πορεία των διαδηλώσεων. Τέλος, δύσκολα μπορεί να ειπωθεί ότι μεγάλο μέρος του ιρανικού λαού γνωρίζει όσα συμβαίνουν στη διασπορά.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στις 8 Ιανουαρίου 2026 στο Κέντρο Ιρανικών Σπουδών (İRAM).