Οι διαδηλώσεις με οικονομικά κίνητρα που ξεκίνησαν έμποροι της Τεχεράνης στις 28 Δεκεμβρίου 2025 εξαπλώθηκαν γρήγορα σε όλη τη χώρα. Βασικά οικονομικά εναύσματα ήταν η δραματική υποτίμηση του ριάλ, ο πληθωρισμός άνω του 40% και ο πληθωρισμός τροφίμων που έφτανε περίπου στο 70%. Παρότι η συμμετοχή δεν έφτασε τα μεγέθη του Πράσινου Κινήματος ή των διαδηλώσεων για τη Μαχσά Αμινί, τα γεγονότα καταγράφηκαν ως ένα από τα πιο βίαια επεισόδια στη σύγχρονη ιστορία του Ιράν.
Η ιρανική οικονομία βρίσκεται σε σοβαρή συρρίκνωση υπό την επίδραση των κυρώσεων «μέγιστης πίεσης», που συνεχίζονται από το 2018, και της διεθνούς απομόνωσης που επιδεινώθηκε μετά τη σύγκρουση Ισραήλ–Ιράν τον Ιούνιο του 2025. Η αύξηση των δαπανών ασφαλείας κατά 150% στο σχέδιο προϋπολογισμού του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν, την ώρα που οι μισθολογικές αυξήσεις περιορίζονταν στα δύο πέμπτα του πληθωρισμού, βάθυνε τη δυσαρέσκεια ευρύτατων στρωμάτων, από την αστική μεσαία τάξη έως την παραδοσιακή συντηρητική βάση του καθεστώτος. Αν αφήσουμε κατά μέρος την παρουσία και τις προκλήσεις ένοπλων ομάδων, οι τοποθετήσεις των κοινωνικών στρωμάτων στις τελευταίες διαδηλώσεις αποτυπώνουν καθαρά τον μετασχηματισμό της κοινωνιολογικής βάσης του καθεστώτος. Οι νέοι κάτω των 30 ετών, η καθοριστικότερη δυναμική των διαδηλώσεων, ριζοσπαστικοποιούνται όλο και περισσότερο από τις κινητοποιήσεις για τη Μαχσά Αμινί το 2022. Η αυξανόμενη ανεργία των νέων βαθαίνει το ιδεολογικό χάσμα τους με το κατεστημένο.
Η στάση του συντηρητικού στρατοπέδου
Στις τελευταίες διαδηλώσεις, το συντηρητικό στρατόπεδο έχει διαιρεθεί σε τουλάχιστον τρία διακριτά υποσύνολα. Το πρώτο είναι η υπερσυντηρητική πτέρυγα κοντά στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Οι βουλευτές με στενές σχέσεις με τους Φρουρούς αντέδρασαν με τον πιο σκληρό τρόπο στις διαδηλώσεις. Για παράδειγμα, ο βουλευτής της Μασχάντ και πρόεδρος της κοινοβουλευτικής Επιτροπής του Άρθρου 90, Νασρολάχ Πεζμανφάρ, δήλωσε ανοιχτά ότι ο πρώην πρόεδρος Ροχανί πρέπει να εκτελεστεί για τις πολιτικές προσέγγισής του με τη Δύση. Ένας άλλος σκληροπυρηνικός βουλευτής, ο Αμίρ Χοσεΐν Σαμπετί, στόχευσε άμεσα την κυβέρνηση Πεζεσκιάν, εξαιρώντας από την κριτική για τις διαπραγματεύσεις τον ηγέτη της χώρας, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και το σύστημα, και καταδίκασε την έναρξη έμμεσων διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ. Η πτέρυγα αυτή χαρακτηρίζει τις διαδηλώσεις εξ ολοκλήρου «σχέδιο ΗΠΑ–Ισραήλ» και κάθε διάλογο «πρόσκληση στην κατάρρευση του καθεστώτος».
Η δεύτερη ομάδα είναι οι πραγματιστές συντηρητικοί που συσπειρώνονται γύρω από τον Γκαλιμπάφ. Ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ δήλωσε ότι «κακόβουλα άτομα και οργανωμένα κινήματα» προσπαθούν να μετατρέψουν τα αιτήματα σε χάος, τονίζοντας παράλληλα ότι οι βιοποριστικές ανησυχίες του λαού πρέπει να αντιμετωπιστούν υπεύθυνα. Στην επίσκεψή του στο μαυσωλείο του Χομεϊνί στις 3 Φεβρουαρίου προχώρησε σε πιο εύγλωττη προειδοποίηση: η «πέτρα που πετιέται απ’ έξω» είναι διαχειρίσιμη, αλλά ο πραγματικός κίνδυνος είναι η «καταστροφή των σιδηροτροχιών» και η «αποδυνάμωση της μηχανής». Τα λόγια αποτελούν έμμεση παραδοχή ότι η απειλή προέρχεται από την εσωτερική ρήξη, τη φθορά της διοικούσας δομής και μια κοινωνία που δεν υπακούει πια. Ο Γκαλιμπάφ διατηρεί ταυτόχρονα τη ρητορική ασφαλείας, λέγοντας ότι σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης θα πληγούν όλες οι αμερικανικές βάσεις στην περιοχή. Η διπλή στάση δείχνει ότι οι πραγματιστές συντηρητικοί προσπαθούν να διαχειριστούν την ένταση ανάμεσα στην εσωτερική μεταρρύθμιση και την εξωτερική απειλή.
Η τρίτη ομάδα είναι οι θεματοφύλακες του συστήματος, όπως ο πρόεδρος του Συμβουλίου Διάκρισης της Σκοπιμότητας, Σαντέκ Λαριτζανί. Η θέση του ότι «η κριτική είναι δικαίωμα του έθνους, αλλά δεν πρέπει να στέλνει μηνύματα στους εχθρούς» αποτυπώνει το παραδοσιακό συντηρητικό αντανακλαστικό που αναγνωρίζει τη δυσαρέσκεια, αλλά την κρατά μέσα στο κρατικό πλαίσιο ασφαλείας.
Η στάση του μεταρρυθμιστικού στρατοπέδου
Η εκλογή του Πεζεσκιάν το 2024 άνοιξε ξανά χώρο στους μεταρρυθμιστές, αλλά η αδυναμία εκπλήρωσης των υποσχέσεων διάβρωσε γρήγορα αυτή τη βάση. Στις διαδηλώσεις ο Πεζεσκιάν εμφανίστηκε αρχικά συναινετικός, αλλά, καθώς το κίνημα στρεφόταν σε αιτήματα αλλαγής καθεστώτος, πέρασε σε σκληρή ρητορική κατηγορώντας τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Διότι, παρότι μεταρρυθμιστής, παραμένει εντέλει μέρος του συστήματος. Από την άλλη, δεδομένης της περιορισμένης επιρροής της κυβέρνησης στις πολιτικές ασφαλείας του κατεστημένου, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι είχε ελάχιστη συμμετοχή στον τρόπο καταστολής των διαδηλώσεων.
Έως τα τέλη Ιανουαρίου άρχισαν να ακούγονται αποκλίνουσες φωνές από το μεταρρυθμιστικό στρατόπεδο. Σε ανακοίνωση που αποδόθηκε στον πρώην πρωθυπουργό Μιρ Χοσεΐν Μουσαβί, ο οποίος βρίσκεται σε κατ’ οίκον περιορισμό, αναφερόταν: «Με πόσους ακόμη τρόπους πρέπει να σας πει ο λαός ότι δεν θέλει αυτό το σύστημα και δεν πιστεύει τα ψέματά σας; Αρκετά. Το παιχνίδι τελείωσε». Ο Μουσαβί κάλεσε τις δυνάμεις ασφαλείας να «αφήσουν τα όπλα και να βγουν από τον δρόμο της εξουσίας», ζητώντας να γίνει αυτό χωρίς ξένη επέμβαση, μέσω συνταγματικού δημοψηφίσματος και δημοκρατικής μετάβασης. Ο μεταρρυθμιστής ηγέτης Μεχντί Καρουμπί, που επίσης είχε απαλλαγεί από τον κατ’ οίκον περιορισμό, χαρακτήρισε τους θανάτους στις διαδηλώσεις «έγκλημα του οποίου τις διαστάσεις αδυνατούν να αποδώσουν η γλώσσα και η πένα», προσθέτοντας ότι «η σημερινή άθλια κατάσταση του Ιράν είναι άμεσο αποτέλεσμα των καταστροφικών εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών του Χαμενεΐ».
Στις 9 Φεβρουαρίου, οι δυνάμεις ασφαλείας συνέλαβαν την πρόεδρο του Μεταρρυθμιστικού Μετώπου Αζάρ Μανσουρί, τον πρώην διπλωμάτη Μοχσέν Αμινζαντέ και τον πρώην βουλευτή Εμπραχίμ Ασγκαρζαντέ, που είχαν υπογράψει την ανακοίνωση, με την κατηγορία της «οργάνωσης και διεύθυνσης εκτεταμένων δραστηριοτήτων για τη διατάραξη της πολιτικής και κοινωνικής τάξης της χώρας». Το πρακτορείο Fars, που πρόσκειται στους Φρουρούς, συνέδεσε την ανακοίνωση του Μουσαβί με τον λόγο σύλληψης του δημοσιογράφου Μεχντί Μαχμουντιάν, ο οποίος τη μετέφερε έξω από τον κατ’ οίκον περιορισμό, του ακτιβιστή Αμπντολάχ Μομενί και της Βίντα Ραμπανί.
Το μεταρρυθμιστικό κίνημα έλκεται σήμερα προς τρεις κατευθύνσεις: όσους, στη γραμμή Μουσαβί–Καρουμπί, απομακρύνονται σχετικά από το σύστημα και ζητούν δημοκρατική μετάβαση· όσους διατηρούν την ελπίδα σταδιακής μεταρρύθμισης από το εσωτερικό του καθεστώτος, αλλά βλέπουν τον χώρο τους να στενεύει· και όσους, όπως ο Χασάν Ροχανί, κινούνται πιο αθόρυβα. Πέρα από όλα αυτά, μπορεί να ειπωθεί ότι και οι μεταρρυθμιστές θεωρούνται «μέρος του καθεστώτος» από τους διαδηλωτές στον δρόμο.
Αφέθηκε ελεύθερη μεταρρυθμίστρια πολιτικός που είχε συλληφθεί
Σύμφωνα με την ιστοσελίδα Jamaran, η πρόεδρος του Μεταρρυθμιστικού Μετώπου Μανσουρί αφέθηκε ελεύθερη με εγγύηση.
Η Μανσουρί είχε συλληφθεί μαζί με άλλους μεταρρυθμιστές πολιτικούς για «αντισυνταγματική στάση».
Ο εκπρόσωπος του Μεταρρυθμιστικού Μετώπου Τζαβάντ Εμάμ και ο Εμπραχίμ Ασγκαρζαντέ, που επίσης είχαν συλληφθεί, αφέθηκαν ελεύθεροι χθες.
Εσωτερικές ισορροπίες, εξωτερικές πιέσεις και η καμπή της διαδοχής
Η αφοσίωση των δυνάμεων ασφαλείας και η θεσμική συνοχή είναι οι βασικοί παράγοντες που κρατούν το καθεστώς όρθιο. Ωστόσο, η προειδοποίηση του Γκαλιμπάφ ότι «η αμέλεια και οι λανθασμένοι υπολογισμοί θα έχουν μεγάλο κόστος» και η προσπάθεια του επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας Μοχσενί Ετζεΐ να καθησυχάσει τη βάση υποδηλώνουν ότι ακόμη και ανώτατοι αξιωματούχοι δεν θεωρούν βιώσιμη την υφιστάμενη πορεία. Η καταστολή δεν εξαφάνισε την κοινωνική οργή· τη συσσώρευσε ως καταπιεσμένη ενέργεια.
Συνεπώς, η ιρανική κοινωνία διανύει μια περίοδο κατά την οποία η στήριξη στο καθεστώς φθίνει χωρίς να έχει διαλυθεί πλήρως, η αντιπολίτευση διευρύνεται αλλά παραμένει ανοργάνωτη και η εξωτερική πίεση τόσο ενεργοποιεί όσο και περιπλέκει τις κοινωνικές δυναμικές. Είναι σαφές ότι μια πιθανή διαδικασία διαδοχής μετά τον Χαμενεΐ μπορεί να αναδιαμορφώσει όχι μόνο τις εσωτερικές ισορροπίες του καθεστώτος, αλλά και τους περιφερειακούς συσχετισμούς ισχύος.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στις 13 Φεβρουαρίου 2026 στο Anadolu Ajansı.