Η σύγκρουση Ιράν–Ισραήλ δεν έχει φύγει από την επικαιρότητα τον τελευταίο χρόνο. Η διαδικασία που άρχισε με την επιχείρηση «Πλημμύρα του Αλ Άκσα» περιπλέχθηκε ακόμη περισσότερο με τις επιθέσεις των υποστηριζόμενων από το Ιράν πολιτοφυλακών των Χούθι στην Υεμένη. Μετά τις εξελίξεις αυτές, τον Δεκέμβριο ο διοικητής του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης Σαγιέντ Ραζί Μουσαβί έχασε τη ζωή του έπειτα από μια σειρά ισραηλινών επιθέσεων. Με την επίθεση του Ισραήλ στην ιρανική πρεσβεία στη Δαμασκό, η ένταση πέρασε σε άλλο επίπεδο και το Ιράν απάντησε στην επίθεση εναντίον της διπλωματικής του αντιπροσωπείας επιτιθέμενο απευθείας στο Ισραήλ. Παρότι η επίθεση αυτή δεν προκάλεσε βαριές απώλειες στο Ισραήλ ως προς τα πρακτικά της αποτελέσματα, είναι σημαντική επειδή πραγματοποιήθηκε απευθείας από το Ιράν.
Στη διάρκεια αυτής της περιόδου, έντονη ήταν και η εσωτερική πολιτική δραστηριότητα στο Ιράν. Στη χώρα, που προσπαθούσε να αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα, από τη στεγαστική κρίση έως το ζήτημα του νερού, διεξήχθησαν βουλευτικές εκλογές σε δύο γύρους, τον Μάρτιο και τον Μάιο. Ακριβώς εννέα ημέρες μετά τις 10 Μαΐου, ημερομηνία του δεύτερου γύρου, ο πρόεδρος του Ιράν Εμπραχίμ Ραϊσί, ο οποίος κατείχε ιδιαίτερα σημαντική θέση στην ιρανική πολιτική και θεωρούνταν ότι θα γινόταν μελλοντικά Ανώτατος Ηγέτης, και ο υπουργός Εξωτερικών Χοσεΐν Αμίρ Αμπντολαχιάν σκοτώθηκαν όταν συνετρίβη το ελικόπτερο που τους μετέφερε. Έτσι, το Ιράν εισήλθε εκ νέου σε εκλογική διαδικασία.
Οι προεδρικές εκλογές, από την πλευρά τους, σημαδεύτηκαν από ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες εξελίξεις. Παρότι πολλές σημαντικές προσωπικότητες υπέβαλαν αίτηση υποψηφιότητας, το Συμβούλιο των Φρουρών του Συντάγματος ενέκρινε μόνο έξι υποψηφίους. Ανάμεσά τους, εκτός από σημαντικά συντηρητικά πρόσωπα όπως ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γαλιμπάφ και ο Σαΐντ Τζαλιλί, ήταν και ο Μασούντ Πεζεσκιάν, του οποίου η υποψηφιότητα είχε προηγουμένως απορριφθεί από το ίδιο Συμβούλιο. Έπειτα από μια εκλογική διαδικασία γεμάτη εκπλήξεις, ο Μασούντ Πεζεσκιάν έγινε ο νέος πρόεδρος του Ιράν. Προκάλεσε αντιπαραθέσεις η απόφασή του να αναθέσει τον σχηματισμό του υπουργικού του συμβουλίου στον πρώην υπουργό Εξωτερικών Τζαβάντ Ζαρίφ, ο οποίος είχε δεχθεί έντονη πολιτική κριτική ιδίως από τη συντηρητική πλευρά. Όταν έφτασε η ώρα της ορκωμοσίας, και ενώ η νέα σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου δεν είχε ακόμη καθοριστεί, ο Μασούντ Πεζεσκιάν ορκίστηκε και ανέλαβε καθήκοντα. Τη νύχτα της ίδιας ημέρας, ο επικεφαλής της πολιτικής πτέρυγας της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγια, ο οποίος είχε προσκληθεί στην ορκωμοσία, δολοφονήθηκε στο δωμάτιο όπου διέμενε στην Τεχεράνη.
Ποια μηνύματα ήθελε να στείλει το Ισραήλ;
Η δολοφονία του Χανίγια δεν είναι απλώς μια δολοφονία, αλλά και ένα πολυεπίπεδο μήνυμα που το Ισραήλ επιδιώκει να στείλει στην περιοχή και ιδίως στο Ιράν. Ο Χανίγια ήταν μια σημαντική προσωπικότητα που περιλαμβανόταν στη «λίστα θανάτου» την οποία το Ισραήλ είχε προηγουμένως δημοσιοποιήσει. Το ότι η δολοφονία πραγματοποιήθηκε σε ιρανικό έδαφος αυξάνει ακόμη περισσότερο τη συμβολική της σημασία. Πρώτα απ’ όλα, οι Ισραηλινοί υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων τόνιζαν εδώ και καιρό ότι όλες οι ομάδες στην περιοχή έπρεπε να κρατήσουν αποστάσεις από το Ιράν, να μην το εμπιστεύονται και να τερματίσουν τη συνεργασία μαζί του. Πολλοί ισραηλινοί λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρουσίασαν επίσης το γεγονός ως «συνέπεια της προσέγγισης με το Ιράν».
Ένας ακόμη στόχος της δολοφονίας ήταν η απόκτηση ψυχολογικής υπεροχής, με την υποβάθμιση του Ιράν σε χώρα που «δεν μπορεί να προστατεύσει τους φιλοξενούμενούς της ούτε στο ίδιο της το έδαφος». Το γεγονός αυτό, ενώ ανέδειξε την αδυναμία της ιρανικής υποδομής ασφαλείας, επέφερε και σοβαρό πλήγμα στην αποτρεπτική ισχύ της χώρας. Τα μέλη του «μετώπου αντίστασης» που είχαν έρθει στην κηδεία του Εμπραχίμ Ραϊσί είχαν άλλωστε πραγματοποιήσει διήμερη συνάντηση. Μετά από αυτή τη δολοφονία, μια τέτοια συνάντηση δεν θα μπορεί πλέον να επαναληφθεί με την ίδια ανοικτότητα. Η χρονική στιγμή της δολοφονίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Διότι η πραγματοποίηση της ενέργειας έπειτα από τελετή με διεθνή συμμετοχή μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια του Ισραήλ να επιδείξει εκ νέου την αποτρεπτική του ισχύ. Η κίνηση αυτή ενδέχεται να είχε ως στόχο να ενισχύσει την αντίληψη ότι το Ιράν δεν είναι ασφαλές, στέλνοντας ένα έμμεσο απειλητικό μήνυμα στους συμμετέχοντες.
Από την άλλη πλευρά, μια ακόμη σημαντική διάσταση του γεγονότος είναι ότι ο Χανίγια ήταν κεντρικό πρόσωπο που διεξήγε τις ειρηνευτικές συνομιλίες. Η ενέργεια εναντίον ενός προσώπου που διεξήγε ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις δίνει σαφείς ενδείξεις για τη στάση του Ισραήλ απέναντι στην ειρηνευτική διαδικασία. Η ενέργεια αυτή εμπεριέχει και πολλά άλλα μηνύματα: ότι το Ισραήλ δεν επιθυμεί ειρήνη ή κατάπαυση του πυρός, ότι είναι αποφασισμένο να συνεχίσει τις ενέργειές του και ότι δεν φοβάται μια αυξημένη ένταση με το Ιράν.
Τέλος, λόγω της φύσης της, η δολοφονία αυτή ενίσχυσε την αντίληψη ότι και ο θάνατος του Εμπραχίμ Ραϊσί ήταν δολοφονία. Διότι μια ενέργεια με τέτοια ακρίβεια, που θα μπορούσε σχεδόν να χαρακτηριστεί «χειρουργική», εναντίον ενός υψηλόβαθμου προσώπου όπως ο Χανίγια, θα μπορούσε κάλλιστα να είχε πραγματοποιηθεί και στην περίπτωση του ελικοπτέρου του Ραϊσί. Υπάρχουν πολλά ερωτήματα για το ατύχημα του Ραϊσί που αναμένουν ακόμη απαντήσεις και οι ιρανικές αρχές δεν έχουν κοινοποιήσει λεπτομέρειες ούτε για τη δολοφονία του Χανίγια ούτε για το δυστύχημα του ελικοπτέρου.
Ποια θα είναι η πιθανή απάντηση του Ιράν;
Αν εξετάσουμε τον ιρανικό Τύπο, οι ιρανικές ελίτ εκλαμβάνουν όλα αυτά τα γεγονότα, από την αρχή της διαδικασίας, ως παγίδα ώστε το Ιράν να μην αποκτήσει πυρηνική ικανότητα. Διότι το Ιράν γνωρίζει ότι, μόλις αποκτήσει τεχνολογία πυρηνικών όπλων, θα εξασφαλίσει κάποια μορφή ασυλίας. Μέχρι να αποκτήσει αυτή την ασυλία, απαντά σε όλες αυτές τις επιθέσεις με την ηπιότερη δυνατή ένταση. Το Ιράν θα απαντήσει και σε αυτή την επίθεση, αλλά η απάντησή του θα δοθεί με τρόπο που θα αποφεύγει την πρόκληση πολέμου. Και στην επίθεση εναντίον της πρεσβείας του στη Δαμασκό δεν είχε απαντήσει αμέσως· αφού προηγήθηκε μια περίοδος προπαγάνδας, απάντησε με απευθείας επίθεση στο Ισραήλ, έστω και χαμηλής έντασης. Η αντίδρασή του και σε αυτή την επίθεση θα μπορούσε να είναι παρόμοια. Από την άλλη πλευρά, ενδέχεται να επιχειρήσει να απαντήσει και μέσω των δικτύων των δυνάμεων που δρουν για λογαριασμό του. Ωστόσο, τόσο λόγω της στρατηγικής του να αποφεύγει τον πόλεμο όσο δεν δέχεται άμεση επίθεση όσο και επειδή θεωρεί ότι πρέπει να υπομείνει μέχρι να αποκτήσει πυρηνική ικανότητα, φαίνεται αρκετά πιθανό ότι η απάντηση του Ιράν δεν θα είναι τόσο σκληρή όσο οι προσδοκίες που έχει καλλιεργήσει.
Τέλος, με τη δολοφονία του Χανίγια το Ισραήλ επέφερε πλήγμα που θα προκαλέσει σοβαρή ζημιά στην αξιοπιστία και την αποτρεπτική ισχύ του Ιράν, καθώς και στην αξιοπρέπεια του ιρανικού κράτους. Για να αποκαταστήσει όλα αυτά, το Ιράν πρέπει να εφαρμόσει ξεχωριστές στρατηγικές για το καθένα. Ενδέχεται να θελήσει να απαντήσει σκληρά προκειμένου να ανασυγκροτήσει τη «χαρισματική» επιρροή του και την ισχύ επιβολής του πάνω στις άλλες ομάδες στο πεδίο ή να διαφοροποιήσει αυτή την απάντηση απλώνοντάς την στον χρόνο.
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στις 4 Αυγούστου 2024 στο Perspektif.