Με τη συμπλήρωση της τέταρτης εβδομάδας του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν, η συζήτηση στην Ουάσιγκτον επικεντρώθηκε στη χερσαία επιχείρηση. Καθώς ενισχύεται η άποψη ότι οι αεροπορικές και ναυτικές επιχειρήσεις έχουν φτάσει στα όριά τους, το Πεντάγωνο υπέβαλε στον Λευκό Οίκο λεπτομερή σχέδια αποστολής χερσαίων δυνάμεων στο Ιράν. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του CBS News στις 20 Μαρτίου, που επικαλείται ανώτερες πηγές, τα σχέδια περιλαμβάνουν και υλικοτεχνικές προετοιμασίες για τη σύλληψη και κράτηση Ιρανών στρατιωτών ως αιχμαλώτων. Αν και δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση, η σύνθεση των δυνάμεων που καταφθάνουν στην περιοχή, η ταχύτητα ανάπτυξής τους και οι δηλώσεις της διοίκησης υποδεικνύουν προετοιμασία που υπερβαίνει τον απλό σχεδιασμό ενδεχομένων.
Τα τρία σενάρια στο τραπέζι
Η εσωτερική συζήτηση στον Λευκό Οίκο διαμορφώνεται γύρω από τρεις διαφορετικές αντιλήψεις χερσαίας επιχείρησης. Καθεμία έχει διαφορετικές απαιτήσεις δυνάμεων, προφίλ κινδύνου και στρατηγικό στόχο.
Το πρώτο σενάριο είναι η κατάληψη της νήσου Χαργκ. Από το νησί αυτό, στον Περσικό Κόλπο, περίπου 25 χιλιόμετρα από τις ιρανικές ακτές, διέρχεται το 90% των εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν. Στις 13 Μαρτίου, οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν στρατιωτικούς στόχους στο νησί, αλλά άφησαν σκόπιμα άθικτες τις πετρελαϊκές υποδομές. Πηγές κοντά στον Λευκό Οίκο δήλωσαν ότι πιστεύουν πως η κατοχή του νησιού θα οδηγούσε το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) σε «πλήρη χρεοκοπία». Ο βασικός σκοπός του σχεδίου θα μπορούσε να παρομοιαστεί με την πίεση δύο δαχτύλων στην καρωτίδα ενός ανθρώπου. Ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ έχει επίσης καλέσει ανοιχτά προς αυτή την κατεύθυνση. Ωστόσο, αναμένεται ότι το Ιράν θα κλείσει τους αγωγούς αν καταληφθεί το νησί. Επιπλέον, επειδή βρίσκεται εντός της εμβέλειας βαλλιστικών πυραύλων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυροβολικού από την ιρανική ενδοχώρα, θα είναι δύσκολο για τις ΗΠΑ να το υπερασπιστούν ακόμη και αν το καταλάβουν. Γι’ αυτό μια πιθανή αποβατική απόπειρα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «σχεδόν αποστολή αυτοκτονίας».
Το δεύτερο σενάριο είναι παράκτια επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ. Αφού το Ιράν έκλεισε τα στενά στις 2–4 Μαρτίου, η ναυσιπλοΐα μειώθηκε κατά 70%, περισσότερα από τρεις χιλιάδες πλοία εγκλωβίστηκαν και η τιμή του Brent εκτινάχθηκε στα 112–120 δολάρια. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το σχέδιο προβλέπει απόβαση πεζοναυτών στο λιμάνι Τζασκ, στις ακτές του Κόλπου του Ομάν, και προέλαση προς τα βόρεια, με κατεύθυνση το Μπαντάρ Αμπάς. Στόχος είναι η εκκαθάριση των πυραυλικών συστοιχιών, αποθηκών ναρκών, βάσεων ταχέων σκαφών επίθεσης και σημείων εκτόξευσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών που έχει αναπτύξει το Ιράν κατά μήκος της ακτής. Για τον σκοπό αυτό, στις 19 Μαρτίου η CENTCOM ξεκίνησε αεροπορική εκστρατεία, αναπτύσσοντας αεροσκάφη εγγύς αεροπορικής υποστήριξης A-10 και επιθετικά ελικόπτερα Apache. Δύο ημέρες νωρίτερα, στις 17 Μαρτίου, χρησιμοποιήθηκαν διατρητικά πυρομαχικά GBU-72 βάρους 5.000 λιβρών για την καταστροφή υπόγειων πυραυλικών σιλό κατά μήκος της ακτής. Η πλήρης επιχειρησιακή ετοιμότητα των δυνάμεων προβλέπεται περίπου για την 1η Απριλίου.
Το τρίτο υπό συζήτηση σενάριο είναι η κατάληψη του εμπλουτισμένου ουρανίου στο Ισφαχάν. Το Ιράν διαθέτει περίπου 450 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%. Η ποσότητα αυτή, αν εμπλουτιστεί περαιτέρω, αρκεί για περίπου 11 πυρηνικά όπλα. Το υλικό φυλάσσεται σε υπόγειες σήραγγες κάτω από τα ερείπια των επιθέσεων του Ιουνίου 2025. Σε ενημέρωση του Κογκρέσου, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι «κάποιοι θα πρέπει να πάνε να το πάρουν». Στον αμερικανικό Τύπο, η πιθανή επιχείρηση χαρακτηρίζεται «η μεγαλύτερη επιχείρηση ειδικών δυνάμεων στην ιστορία». Εκτιμάται ότι θα απαιτήσει τουλάχιστον 1.000 άτομα. Η δύναμη αυτή θα περιλαμβάνει μονάδες της Διακλαδικής Διοίκησης Ειδικών Επιχειρήσεων (JSOC), όπως η Delta Force και οι ναυτικοί καταδρομείς, στρατιωτικούς μηχανικούς, βαριά μηχανήματα έργων και πυρηνικούς εμπειρογνώμονες. Συζητούνται δύο προσεγγίσεις: η φυσική απομάκρυνση του υλικού ή η επιτόπια αραίωση του ουρανίου από ειδικούς. Οι επιθεωρητές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) δεν έχουν μπορέσει να επιβεβαιώσουν την ακριβή θέση του υλικού εδώ και περίπου εννέα μήνες. Το σενάριο αυτό συγκαταλέγεται στα πιο απομακρυσμένα ενδεχόμενα.
Μια πλήρης συμβατική εισβολή έχει ουσιαστικά βγει από το τραπέζι. Η κατοχή της ορεινής έκτασης του Ιράν, 1,6 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων, απαιτεί εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες. Με μέτρο σύγκρισης την πυκνότητα στρατευμάτων στη Μάχη της Φαλούτζα το 2004, υπολογίζεται ότι μόνο για την κατάληψη της Τεχεράνης θα χρειάζονταν περισσότεροι από 600.000 στρατιώτες.
Τι δείχνει η ανάπτυξη των δυνάμεων;
Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή έχει φτάσει σε επίπεδο που δεν είχε παρατηρηθεί από την εισβολή στο Ιράκ το 2003. Στη ζώνη ευθύνης της CENTCOM βρίσκονται σήμερα περίπου 50.000 Αμερικανοί στρατιώτες. Τρεις χωριστές Εκστρατευτικές Μονάδες Πεζοναυτών κινούνται προς την περιοχή και αναμένεται συνολική ενίσχυση 5.000–7.000 πεζοναυτών. Τα αμφίβια πλοία εφόδου που τις μεταφέρουν διαθέτουν F-35B, MV-22 Osprey, βαριά μεταγωγικά ελικόπτερα CH-53 και αποβατικά μέσα. Με άλλα λόγια, φέρουν όλα όσα χρειάζονται για παράκτια απόβαση.
Η Αερομεταφερόμενη Μεραρχία ακύρωσε την προγραμματισμένη της άσκηση και τέθηκε σε επιφυλακή, ενώ στην περιοχή έχουν αναπτυχθεί τρεις ομάδες μάχης αεροπλανοφόρων και περισσότερα από 150 πολεμικά αεροσκάφη. Αξιοσημείωτη είναι επίσης η αποστολή A-10 εγγύς αεροπορικής υποστήριξης και επιθετικών ελικοπτέρων Apache. Οι πλατφόρμες αυτές έχουν σχεδιαστεί πρωτίστως για την παροχή πυρών υποστήριξης σε δυνάμεις που βρίσκονται σε επαφή με χερσαία στρατεύματα. Η ανάπτυξή τους μπορεί να ερμηνευθεί ως ένδειξη σοβαρής προετοιμασίας για χερσαία επιχείρηση.
Στρατηγικές συνέπειες και κίνδυνοι
Παρότι τα προφίλ κινδύνου των τριών σεναρίων διαφέρουν, όλα μοιράζονται μια κοινή αδυναμία: κανένα δεν συνοδεύεται από καθορισμένη στρατηγική εξόδου.
Το σενάριο της Χαργκ φαίνεται εκ πρώτης όψεως λογικό ως μέσο οικονομικής πίεσης. Η κατάληψη του νησιού μπορεί να διαρκέσει λίγες ημέρες. Το πραγματικό ζήτημα είναι η διατήρηση του ελέγχου του. Όπως προαναφέρθηκε, μια φρουρά μόλις 25 χιλιόμετρα από την ιρανική ενδοχώρα θα εκτίθεται διαρκώς σε βαλλιστικούς πυραύλους, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυρά πυροβολικού. Η απόσταση είναι εξαιρετικά ανεπαρκής για την εξασφάλιση αμυντικού βάθους. Ακόμη κρισιμότερο είναι ότι το Ιράν μπορεί να μηδενίσει την οικονομική αξία του νησιού κλείνοντας τους αγωγούς. Από εκείνο το σημείο, οι ΗΠΑ θα αναγκαστούν να υπερασπίζονται, αποκλειστικά για λόγους κύρους, ένα έδαφος που θα έχει χάσει τη στρατηγική του σημασία.
Η παράκτια επιχείρηση στο Ορμούζ είναι το στρατιωτικά πιο συνεκτικό σενάριο. Η επαναλειτουργία των στενών αποτελεί συγκεκριμένο και μετρήσιμο στόχο, αλλά τέτοιες επιχειρήσεις τείνουν από τη φύση τους να διευρύνονται. Η εκκαθάριση της ακτογραμμής απαιτεί την προστασία της εκκαθαρισμένης περιοχής. Η προστασία απαιτεί με τη σειρά της τη διασφάλιση των γραμμών εφοδιασμού. Κάθε βήμα επιβάλλει το επόμενο και τα όρια της επιχείρησης θολώνουν. Το ιρανικό «Δόγμα Μωσαϊκής Άμυνας» σχεδιάστηκε ακριβώς για να εκμεταλλεύεται αυτή τη δυναμική.
Το σενάριο του Ισφαχάν βρίσκεται στο πιο ακραίο σημείο της σχέσης οφέλους και κινδύνου. Η κατάληψη του ουρανίου θα μπορούσε να εμποδίσει μόνιμα την απόκτηση πυρηνικών όπλων. Με αυτή την έννοια, η στρατηγική απόδοσή του είναι πολύ υψηλή. Ωστόσο, η επιτυχία εξαρτάται από ακριβείς πληροφορίες, ενώ ακόμη και ο ΔΟΑΕ δεν έχει μπορέσει να επιβεβαιώσει την ακριβή θέση του υλικού εδώ και περίπου εννέα μήνες. Η πρόσβαση στις σήραγγες κάτω από τα ερείπια απαιτεί βαρύ μηχανικό εξοπλισμό και μακρόχρονες εργασίες στο έδαφος. Σε όλο αυτό το διάστημα, οι δυνάμεις θα βρίσκονται στο εσωτερικό του Ιράν, σε ορεινό έδαφος, με εκτεταμένες γραμμές εφοδιασμού και σε εξαιρετικά ευάλωτη θέση.
Ένα δομικό εμπόδιο που υπερβαίνει και τα τρία σενάρια είναι η γεωγραφία. Το 2003 οι αμερικανικές τεθωρακισμένες φάλαγγες έφτασαν στη Βαγδάτη σε 21 ημέρες μέσα από την επίπεδη έρημο του Ιράκ. Αντίστοιχη προέλαση στο Ιράν δεν είναι εφικτή λόγω της μορφολογίας του εδάφους. Οι οροσειρές Ζάγκρος και Ελμπούρζ καλύπτουν τη μισή έκταση της χώρας. Τα μεγάλα πληθυσμιακά κέντρα βρίσκονται στο εσωτερικό, περιβάλλονται από βουνά και προστατεύονται από ζώνες ερήμου. Από τα δυτικά, διέλευση επιτρέπουν μόνο στενά περάσματα· από τα νότια, οι χώροι απόβασης είναι περιορισμένοι και καλύπτονται από πολυεπίπεδη άμυνα· από τα ανατολικά, η έρημος χωρίς υποδομές καθιστά αδύνατο οποιονδήποτε υλικοτεχνικό σχεδιασμό.
Το χρονικό περιθώριο της απόφασης και η πολιτική εξίσωση
Τα μηνύματα του Τραμπ περιέχουν σκόπιμη ασάφεια. Στις 19 Μαρτίου έλεγε «δεν στέλνω στρατεύματα», αλλά την επομένη ανέπτυξε 2.500 επιπλέον πεζοναύτες. Την ίδια ημέρα έγραψε στο Truth Social για «επιβράδυνση» των επιχειρήσεων. Σε δήλωσή του στο CNBC είπε: «Αν φύγουμε τώρα, θα χρειαστούν τουλάχιστον δέκα χρόνια για να τα ξαναχτίσουν, αλλά θα τα ξαναχτίσουν. Αν μείνουμε περισσότερο, δεν θα μπορέσουν ποτέ να τα ξαναχτίσουν». Η φράση συνοψίζει από μόνη της την ένταση ανάμεσα στη βραχυπρόθεσμη αποχώρηση και τη μακροπρόθεσμη εμπλοκή.
Η εσωτερική πολιτική εξίσωση είναι σύνθετη. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Quinnipiac, το 74% των ψηφοφόρων αντιτίθεται στην αποστολή χερσαίων δυνάμεων. Ακόμη και μεταξύ των Ρεπουμπλικανών, το ποσοστό φτάνει το 52%. Το Κογκρέσο δεν έχει εκδώσει μέχρι σήμερα καμία εξουσιοδότηση χρήσης στρατιωτικής βίας. Η συμμαχική υποστήριξη είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Στις 16 Μαρτίου, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ αρνήθηκαν επισήμως να συμμετάσχουν στην επιχείρηση του Ορμούζ. Το 2003, τουλάχιστον η Βρετανία αποτελούσε σημαντικό εταίρο στις πολεμικές επιχειρήσεις. Αυτή τη φορά οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι ουσιαστικά μόνα.
Το αίτημα πρόσθετου προϋπολογισμού 200 δισ. δολαρίων και η ημερήσια δαπάνη περίπου 891 εκατομμυρίων δολαρίων εντείνουν σταδιακά την πολιτική πίεση. Αυτή θα οδηγήσει είτε σε επιδίωξη γρήγορης λύσης με αποφασιστική χερσαία επιχείρηση είτε σε πρόωρη αποχώρηση χωρίς επίτευξη των στόχων.
Συνεπώς, η συζήτηση στην Ουάσιγκτον επικεντρώνεται πλέον περισσότερο στην έκταση και στον χρόνο της χερσαίας επιχείρησης παρά στο αν θα πραγματοποιηθεί. Το χρονοδιάγραμμα ανάπτυξης δυνάμεων, που δείχνει τις αρχές Απριλίου, καθιστά το ενδεχόμενο πιο συγκεκριμένο. Ωστόσο, καμία από τις επιλογές δεν φαίνεται χαμηλού κινδύνου. Η Χαργκ αποτελεί προωθημένη βάση περιορισμένης βιωσιμότητας, ενώ μια επιχείρηση στην ακτογραμμή του Ορμούζ θα μπορούσε εύκολα να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη διεύρυνση. Το Ισφαχάν, από την πλευρά του, αναδεικνύεται σε στόχο υψηλού κινδύνου εξαιτίας της αβεβαιότητας των πληροφοριών.
Η εικόνα συνδέεται άμεσα με την ιρανική αμυντική αρχιτεκτονική. Η προσέγγιση της «Μωσαϊκής Άμυνας» προβλέπει την ενεργοποίηση τοπικών και αυτόνομων μονάδων ακόμη και αν αποδυναμωθεί η κεντρική δομή. Το ορεινό έδαφος και η διάσπαρτη ανάπτυξη δυνάμεων προσφέρουν πρόσφορο έδαφος για τη μετατροπή περιορισμένων χερσαίων επιχειρήσεων σε σύγκρουση που διευρύνεται γρήγορα και δύσκολα προβλέπεται.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν την ικανότητα διεξαγωγής περιορισμένης χερσαίας επιχείρησης. Το ερώτημα, όμως, είναι αν τα πιθανά οφέλη αξίζουν την κλιμάκωση, την παρατεταμένη εμπλοκή και το κόστος που θα επιβάλουν τα αμυντικά δίκτυα του Ιράν. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι επεμβάσεις που ξεκινούν με περιορισμένους στόχους μπορούν γρήγορα να διευρυνθούν και ότι τα κόστη μπορούν να ξεπεράσουν τις προβλέψεις.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στις 24 Μαρτίου 2026 στο Κέντρο Ιρανικών Σπουδών (İRAM).