در حمله روز ۱ آوریل ۲۰۲۴ به ساختمان سفارت ایران در دمشق، پایتخت سوریه، چهره‌های مهمی از نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جان باخته بودند. اینکه ایران چگونه به اسرائیل، که با این حمله سطح تنش را بالا برده بود، پاسخ خواهد داد، هم در جهان و هم در افکار عمومی داخلی کشور موضوع بحث شد. مقام‌ها و صاحب‌نظرانی که می‌گفتند ایران قطعاً پاسخ خواهد داد، تأکید کردند که خود ماهیت و زمان این پاسخ را تعیین خواهند کرد. با آغاز اطلاع‌رسانی قدرت‌های غربی، به‌ویژه آمریکا، به افکار عمومی جهان درباره اقدام تلافی‌جویانه ایران، بر جدی بودن وضعیت و احتمال یک حمله مهم در این نوبت تأکید شد. سرانجام شامگاه ۱۳ آوریل ۲۰۲۴، برای نخستین بار در تاریخ جمهوری اسلامی ایران، حمله‌ای مستقیم از ایران به اسرائیل انجام شد.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پس از حمله در بیانیه‌ای از مردم ایران تشکر کرد و گفت که «به دشمنانی که می‌خواهند به قدرت وحدت و ایمان ایران آسیب برسانند، اجازه این کار را نخواهند داد». سپاه در ادامه بیانیه با بیان اینکه «با قدرت بازدارنده‌ای که ایران به دست آورده، در برابر اردوگاه‌های دشمن مصمم‌تر خواهند بود»، اعلام کرد که «موفقیت عملیات با حمایت و همکاری مردم ایران و گروه‌های سیاسی مختلف حاصل شده است». بیانیه با تأکید بر اینکه «این پیروزی معنادار با یاری خداوند و حمایت مهدی به دست آمده است» و اینکه «وعده صادق» نقش منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران را تقویت خواهد کرد و پشتوانه مهمی از نظر امنیتی خواهد بود، پایان یافت.
نهاد دیگری که درباره این موضوع اظهارنظر کرد، نیروهای مسلح ایران (ارتش) بود. سرتیپ محمد اکرمی‌نیا، معاون اداره نظامی و سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، در مراسمی با بیان اینکه «عملیات وعده صادق» پیام‌های گوناگونی در بر دارد، گفت نخستین پیام «خطاب به مردم ایران» بود و توضیح داد که «نیروهای مسلح برای حفظ منافع مردم در برابر هیچ قدرتی سر خم نخواهند کرد و با وجود تحریم‌های طولانی‌مدت، توانسته‌اند پیشرفته‌ترین پهپادها و موشک‌های جهان را تولید کنند و در جریان عملیات از این تجهیزات استفاده کردند». اکرمی‌نیا با تأکید بر اینکه پیام دیگر عملیات خطاب به نیروهای دشمن است، گفت که «نیروهای مسلح به حملات علیه ایران پاسخ سختی خواهند داد و با هیچ قدرت خارجی سازشی در کار نخواهد بود؛ ملت نیز در حفظ امنیت و منافع کشور از مواضع خود کوتاه نخواهد آمد». اکرمی‌نیا با بیان اینکه توازن راهبردی در خاورمیانه اکنون تغییر کرده است، همچنین گفت که «ایران می‌تواند پایه و محور ترتیبات امنیتی و دفاعی منطقه باشد».
رویکرد مطبوعات ایران پیش و پس از عملیات وعده صادق چگونه بود؟
در فاصله حمله اسرائیل به دمشق تا پاسخ ایران، در مطبوعات ایران تأکید بر این بود که ایران پاسخ لازم را خواهد داد. افزون بر این، در مطبوعات ایران یادداشت‌ها و خبرهای بسیاری درباره علت انجام این حمله از سوی اسرائیل منتشر شد. به‌طور کلی، بر اساس دیدگاهی که این نوشته‌ها از آن دفاع می‌کردند، دولت بنیامین نتانیاهو که در اسرائیل در تنگنا قرار داشت، می‌خواست برای بهبود موقعیت و تصویر خود که در افکار عمومی جهان و سیاست داخلی آسیب دیده بود، با گسترش معادله اسرائیل و غزه، معادله‌ای میان ایران و آمریکا ایجاد کند. بنابراین به حرکتی نیاز داشت که این تنگنا را بشکند و به همین دلیل با حمله مستقیم به خاک ایران این کار را انجام داد. در سراسر این روند، رسانه‌ها این مضمون را دنبال کردند.
پس از حمله، مطبوعات ایران مطالبی منتشر کردند با این مضمون که پاسخ داده‌شده سخت، غافلگیرکننده، کافی و «کوبنده» بوده است. برای نمونه، روزنامه آرمان ملی از تیتر «راهبردی، حساب‌شده و قاطع» استفاده کرد و روزنامه کیهان تیتر «ایران دروازه جهنم را به روی اسرائیل گشود» را برگزید. جام جم در تیتر خود عبارت «تحقیر صهیونیست‌ها» را به کار برد و روزنامه خراسان با عنوان «پایان صبر راهبردی» منتشر شد. مطبوعات ایران که به جشن‌های پس از حمله و واکنش‌های جهانی نیز پوشش گسترده‌ای دادند، برای نشان دادن اینکه تمام مردم با همه لایه‌های خود از حمله حمایت می‌کنند، واکنش‌ها را تقریباً از تمام سطوح جامعه، دستگاه اداری و سیاست به خبر تبدیل و منتشر کردند.
احمد وحیدی، وزیر کشور، در سخنان خود گفت که صاحب‌نظران هدایت‌کننده افکار عمومی، به‌ویژه دانشگاهیان و روشنفکران، باید ابعاد این عملیات را «تحلیل و ارزیابی کنند». وحیدی در سخنرانی‌ای گفت: «البته مردم بزرگ ایران و جوانان آن قدرشناس‌اند. در حالی که جهان تغییراتی را که این عملیات در روابط منطقه‌ای و بین‌المللی ایجاد کرده از نزدیک دنبال می‌کند، دانشگاهیان و روشنفکران باید این تصمیم‌های بزرگ، عملیات و نتایج آن را به بحث بگذارند، تحلیل و ارزیابی کنند.» این سخنان را به‌روشنی می‌توان یکی از نشانه‌هایی دانست که نشان می‌دهد ساختار حاکم در دوره پیش رو نیز از این موضوع به‌عنوان سلاح تبلیغاتی استفاده خواهد کرد. بنابراین لحن زبان مطبوعات نیز همچنان در همین راستا خواهد بود.
واکنش محافل سیاسی ایران به عملیات وعده صادق
پس از حمله، سیاستمداران و دولتمردان ایران نیز در برابر این موضوع بی‌واکنش نماندند. آیت‌الله ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی ایران، در مراسمی گفت: «پس از عملیات طوفان الاقصی، وعده صادق نشان داد که قدرت اسرائیل به سستی تار عنکبوت است.» رئیسی با تأکید بر صنایع دفاعی و توان نظامی ایران نیز گفت که «ارتش ایران اساساً بر ایمان دینی و اتکا به خداوند استوار است، اما در عین حال به فناوری پیشرفته، آموزش و توانایی‌های نظامی مجهز است» و افزود که «ارتش ایران که پیش از انقلاب اسلامی به متخصصان خارجی نیاز داشت، اکنون تمام فعالیت‌های فناورانه و نظامی خود را با متخصصان خود ادامه می‌دهد». رئیسی همچنین گفت که «این وضعیت عاملی است که ایران را از دیگر کشورهای منطقه متمایز می‌کند و نیروهای مسلح آن را مستقل می‌سازد».
علی لاریجانی در حساب خود در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «راه مبارزاتی انقلاب اسلامی نتیجه داد.» اسحاق جهانگیری، معاون پیشین رئیس‌جمهور، نیز گفت: «حمله اسرائیل به کنسولگری ایران در دمشق و کشته شدن هفت نفر، پاسخ ایران را ضروری کرده بود؛ بنابراین باید پاسخی حساب‌شده و بدون گسترش جنگ داده می‌شد. ایران در چارچوب دفاع مشروع پاسخی محدود داد و لازم است از هر اقدامی که بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران را افزایش می‌دهد حمایت شود.» حجت‌الاسلام سید حسن خمینی نیز حمله انجام‌شده را «شجاعانه» توصیف کرد و برای عملیات از تعبیر «افتخارآمیز» استفاده کرد. خمینی با بیان اینکه حمله «به‌دلیل گستاخی و تحلیل‌های نادرست رژیم صهیونیستی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر بود»، گفت: «این عملیات تصمیمی راهبردی بود و قدرت، امنیت و غرور ملی ایران را نشان داد.»
حسن روحانی، رئیس‌جمهور پیشین، نیز از جمله افرادی بود که درباره این موضوع اظهارنظر کردند. روحانی با اشاره به پاسخ ایران، حمله اسرائیل را «احمقانه» خواند و گفت: «تمام جهان می‌بیند که جمهوری اسلامی ایران آغازگر اقدام نظامی نبوده است. اسرائیل حمله را آغاز کرد و ایران فقط پاسخ داد. امیدوارم صهیونیست‌ها درس گرفته و مجازات خود را دیده باشند و به حملات خود ادامه ندهند. اگر بخواهند ادامه دهند، طبیعتاً پاسخ آن را خواهند گرفت. اما امیدواریم حماقت خود را تکرار نکنند.»
حجت‌الاسلام سید مهدی قریشی، نماینده علی خامنه‌ای، رهبر انقلاب، در استان آذربایجان غربی نیز از جمله افرادی بود که عملیات را ارزیابی کردند. قریشی در نمازجمعه ارومیه گفت که «رژیم صهیونیستی سال‌هاست به منافع ایران حمله می‌کند و دانشمندان را هدف قرار می‌دهد» و افزود: «پس از حمله به کنسولگری در دمشق، رهبر انقلاب گفتند که باید به این وضعیت پاسخ سختی داده شود و در پی آن، نظام تصمیم به پاسخ‌گویی سخت گرفت.» قریشی تأکید کرد که پاسخ داده‌شده «مطابق حقوق بین‌الملل بود و هشداری به رژیم صهیونیستی بود که هر حمله دیگری با پاسخ‌های سخت‌تری روبه‌رو خواهد شد». به گفته قریشی، ایران ثابت کرد که رژیم صهیونیستی و حامیانش شکست‌ناپذیر نیستند.
واکنش دنیای هنر به عملیات وعده صادق
هنرمندان گوناگون ایرانی نیز از عملیات حمایت کردند. احمد نجفی، بازیگر تلویزیون، با بیان اینکه تا ساعت هفت صبح بیدار مانده و خبرها را دنبال کرده است، گفت: «کاری که ایران انجام داد، قدرت کشور ما را نشان می‌دهد. ما در برابر زورگویی سر خم نمی‌کنیم. این نشان‌دهنده عزت ماست. نشان دادیم که می‌توانیم و ضربه زدیم. این هشداری جدی به اسرائیل بود و می‌توان آن را مطالبه‌ای از سوی مردم از جمهوری اسلامی ایران دانست.» هوشنگ توکلی، دیگر بازیگر تلویزیون، نیز گفت: «اشتباه است که اقدام ایران را تلافی‌جویانه توصیف کنیم. این واکنشی طبیعی به رفتارهای اسرائیل و کشتار شش ماه اخیر در غزه بود.» رشید حاجتمند، کارگردان، نیز گفت: «وقتی رژیم اسرائیل به خاک ایران، یعنی سفارت ما، حمله کرد، باید سیلی می‌خوردند و به نظر من این سیلی خوبی بود. انگار هنوز خواب‌اند و نفهمیده‌اند چه سیلی‌ای خورده‌اند.» فاطمه افشاریان، مجری مشهور، نیز گفت: «وقتی خبرها را شنیدم، بیدار بودم. با توجه به سخنان رهبر انتظار داشتیم که این بار با دفعات پیش متفاوت باشد و اتفاق بزرگی رخ دهد. ابتدا از توییتر باخبر شدم و بعد، وقتی زیرنویس تلویزیون را دیدم، اهل خانه را بیدار کردم و تا صبح خبرها را تماشا کردیم.»
واکنش مردم چه بود؟
پس از حمله، تصاویر جشن و شادی در شهرهای مختلف ایران در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد. همچنین رسانه‌ها خبرها و عکس‌های بسیاری منتشر کردند که حمایت و شور مردم را بازتاب می‌داد. بااین‌حال، با توجه به قطبی شدن شدید جامعه ایران، در هر رویداد مهمی ممکن است میان دو سوی این قطب‌بندی، اختلاف‌های شدید و تفاوت دیدگاه وجود داشته باشد. بنابراین، از آنجا که در حال حاضر نمی‌توان داده‌ای علمی ارائه کرد، اظهارنظر قطعی درباره بازتاب این موضوع در میان مردم و ارائه نسبت‌های آماری نادرست خواهد بود. اما اگر بخواهیم برداشتی ذهنی‌تر ارائه کنیم، از آنجا که مردم ایران در وضعیت درگیری و در مسائل سیاست خارجی عمدتاً گرایش دارند جانب حکومت خود را بگیرند، می‌توان تصور کرد که پاسخ به حمله دمشق را نیز تا حد زیادی مثبت ارزیابی کرده‌اند.
این نوشته نخستین بار در ۱ مه ۲۰۲۴ در Kriter منتشر شده است.