در ایران که به‌تازگی انتخابات مجلس را پشت سر گذاشته است، ظرف پنجاه روز شاهد انتخابات تازه‌ای خواهیم بود و در این میان، مسئولیت‌های خالی‌شده به‌طور موقت به افراد دیگری سپرده خواهد شد. کسانی که خواهان نامزدی ریاست‌جمهوری هستند، درخواست‌های خود را ارائه خواهند کرد و پس از تأیید شورای نگهبان، روند انتخاباتی آغاز خواهد شد.
ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور ایران، در ۱۹ مه ۲۰۲۴ برای افتتاح سدهای قیزقلعه‌سی و خداآفرین در مرز جمهوری آذربایجان و ایران با الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، دیدار کرده بود. پس از این دیدار که در فضایی بسیار گرم برگزار شد، رئیسی و هیئت همراهش در قالب کاروانی متشکل از سه بالگرد به سوی استان آذربایجان شرقی ایران در حرکت بودند. بر اساس اطلاعات اولیه، در بالگردی که در این منطقه سقوط کرد، علاوه بر رئیس‌جمهور ابراهیم رئیسی، حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه، مالک رحمتی، استاندار آذربایجان شرقی، و سید محمدعلی آل‌هاشم، امام‌جمعه تبریز، حضور داشتند.
عبدالقادر اورال‌اوغلو، وزیر حمل‌ونقل و زیرساخت جمهوری ترکیه، در ارزیابی خود درباره حادثه گفت: «در مرحله نخست بررسی کردیم که آیا بالگرد سیگنالی ارسال می‌کند یا نه. بلافاصله با طرف ایرانی تماس گرفتیم، اما متأسفانه مشخص شد که احتمالاً سامانه ارسال سیگنال خاموش بوده یا چنین سامانه‌ای در بالگرد وجود نداشته است.» به همین دلیل، مقام‌های ایرانی ناچار شدند بالگرد رئیسی را در منطقه‌ای بسیار گسترده جست‌وجو کنند.
شب آشوب
عملیات جست‌وجو و بررسی، با وجود بسیج تمام امکانات حکومت، به‌دلیل نامساعد بودن شدید شرایط جوی نتوانست از هوا انجام شود و این امر شرایط دشوار موجود را سخت‌تر کرد. در این مدت، هم رسانه‌های ایران و هم مقام‌های مسئول، پی‌درپی اطلاعات ناسازگاری منتشر کردند که موجب سردرگمی می‌شد. بیشتر رسانه‌ها پست‌هایی را که در توییتر منتشر کرده بودند، پس از مدت کوتاهی حذف کردند و این خبرها تکذیب شد. در مجموع، در سراسر شب آشفتگی بزرگی حاکم بود و در پی آن، جریان اطلاعات نیز به‌درستی پیش نرفت. در طول این روند، در ایران از مردم دعوت شد دعا کنند و مردم با گرد آمدن در میدان‌ها و زیارتگاه‌ها به دعا پرداختند.
با تاریک شدن هوا و شدت گرفتن سرما، وضعیت جدی‌تر شد. به‌دلیل رقابت با زمان، مقام‌های ایرانی از ترکیه بالگرد جست‌وجو و نجات مجهز به دید در شب درخواست کردند. ترکیه برای کمک به ایران، پهپاد رزمی آکینجی و بالگرد امدادی کوگار فرستاد. افزون بر این، ۳۲ نیروی جست‌وجو و نجات کوهستان را با شش خودرو به منطقه اعزام کرد.
پهپاد آکینجی محل لاشه را شناسایی کرد
با توجه به احتمال اینکه بالگرد اعزامی به‌دلیل شرایط جوی نتواند پرواز کند، مقام‌های ترکیه به طرف ایرانی اطلاع دادند که می‌توان با پهپاد آکینجی عملیات جست‌وجو و شناسایی انجام داد. پس از پذیرش پیشنهاد از سوی ایران، یک فروند پهپاد آکینجی حدود ساعت ۲۳:۳۰ به وقت ترکیه اعزام شد و حدود یک ساعت بعد به منطقه حادثه رسید و جست‌وجو را آغاز کرد. پهپاد که طی دو ساعت منطقه بسیار گسترده‌ای را جست‌وجو کرده بود، حدود ساعت ۰۲:۳۰ با برقراری تماس بصری با بالگرد، محل آن را شناسایی کرد و مختصات لاشه با مقام‌های ایرانی در میان گذاشته شد. این پرواز در مجموع بیش از هفت ساعت طول کشید و پهپاد ساعت ۰۶:۴۵ صبح به حریم هوایی ترکیه بازگشت.
از لحظه‌ای که پهپاد آکینجی کار خود را آغاز کرد، چگونگی ادامه تحولات در کانون کنجکاوی سراسر جهان قرار گرفت. هرچند برخی روزنامه‌نگاران و کاربران شبکه‌های اجتماعی در داخل ایران، از بیم ایجاد ضعف اطلاعاتی از این وضعیت استقبال نکردند، پیش رفتن بسیار شفاف روند عملیات، جلوی این بحث‌ها را گرفت. همچنین انتشار ویدئوهای لحظه یافتن لاشه، پاسخی به سخنان بعدی برخی طرف‌ها در داخل ایران بود که می‌گفتند پهپاد آکینجی هیچ نقشی نداشته و ایران بدون هیچ کمک خارجی خود لاشه را یافته است. در حالی که صدها هزار نفر فعالیت پهپاد آکینجی را از طریق خبرگزاری آنادولو دنبال می‌کردند، در برنامه رهگیری پرواز FlightRadar24 نیز حدود ۲۰۰ هزار نفر به‌طور هم‌زمان آن را تماشا می‌کردند. حساب این برنامه در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که در مجموع ۲٫۸ میلیون نفر پهپاد آکینجی را دنبال کرده‌اند. هم‌زمان، پهپاد آکینجی در جست‌وجوهای گوگل در سطح جهان نیز در رتبه‌های بالا قرار گرفت.
ایران دوباره پای صندوق رأی خواهد رفت
اصل ۱۳۱ قانون اساسی ایران برای چنین وضعیت‌هایی می‌گوید: «در صورت فوت، عزل، استعفا یا غیبت رئیس‌جمهور، یا بیماری او که بیش از دو ماه طول بکشد، معاون رئیس‌جمهور با تأیید رهبر، اختیارات رئیس‌جمهور را بر عهده می‌گیرد. شورایی متشکل از رئیس مجلس، رئیس قوه قضائیه و معاون رئیس‌جمهور موظف است ترتیبی دهد که حداکثر ظرف پنجاه روز رئیس‌جمهور جدید انتخاب شود.» چنان‌که علی خامنه‌ای، رهبر انقلاب، نیز اعلام کرد که این روند به همان صورت اجرا خواهد شد.
در ایران که به‌تازگی انتخابات مجلس را پشت سر گذاشته است، ظرف پنجاه روز شاهد انتخابات تازه‌ای خواهیم بود و در این میان، مسئولیت‌های خالی‌شده به‌طور موقت به افراد دیگری سپرده خواهد شد. محمد مخبر، معاون رئیس‌جمهور، جای ابراهیم رئیسی را گرفت و کرسی خالی حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه، نیز به‌طور موقت به معاون سیاسی او و مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای، علی باقری، سپرده شد. در این مدت، کسانی که خواهان نامزدی ریاست‌جمهوری هستند، درخواست‌های خود را ارائه خواهند کرد و پس از تأیید صلاحیت نامزدها از سوی شورای نگهبان، روند انتخاباتی آغاز خواهد شد.
محمد مخبر کیست؟
محمد مخبر در سال ۱۹۵۵ در شهر دزفول، در استان خوزستان ایران، به دنیا آمد. او دارای پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری در رشته حقوق بین‌الملل است و دومین مدرک کارشناسی ارشد و دکتری خود را نیز در رشته مدیریت کسب‌وکار دارد. در جنگ ایران و عراق در جبهه خدمت کرد. در طول دهه ۱۹۹۰، مدیرعامل مخابرات دزفول در زادگاهش بود. پس از آن به معاونت استانداری خوزستان منصوب شد. از دهه ۲۰۰۰ به بعد، حدود ده سال ریاست بانک سینا را بر عهده داشت. پیش از آنکه در سال ۲۰۰۷ به ریاست ستاد اجرایی فرمان امام خمینی برسد، در بنیاد مستضعفان مسئولیتی بلندپایه داشت.
مخبر از جمله افرادی است که هم اتحادیه اروپا و هم آمریکا او را تحریم کرده‌اند. اگرچه در سال ۲۰۱۰ اتحادیه اروپا او را به‌دلیل مشارکت در فعالیت‌های هسته‌ای در فهرست تحریم قرار داد، در سال ۲۰۱۲ از این فهرست خارج شد. با به قدرت رسیدن ابراهیم رئیسی پس از انتخابات ۲۰۲۱، در ۸ اوت ۲۰۲۱ به معاونت اول ریاست‌جمهوری منصوب شد و هفتمین فردی بود که این مسئولیت را بر عهده گرفت. مخبر در اقتصاد و صنعت مسئولیت‌های بلندپایه گوناگونی داشته و به‌ویژه در پروژه‌های زیرساختی و توسعه اقتصادی نقش مهمی ایفا کرده است. او سیاست‌هایی برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی جمهوری اسلامی ایران تدوین و اجرا کرد.
این نوشته نخستین بار در ۲۲ مه ۲۰۲۴ در روزنامه Yeni Şafak منتشر شده است.