حادثه چگونه رخ داد؟
ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور ایران، و مقام‌های همراه او در ۱۹ مه ۲۰۲۴ برای افتتاح سدهای قیزقلعه‌سی و خداآفرین در مرز جمهوری آذربایجان و ایران با الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، و دیگر مسئولان دیدار کردند. برخلاف رویدادهای سال‌های اخیر، این دیدارها در فضایی بسیار گرم برگزار شد و دو طرف پیام‌های دوستانه‌ای ردوبدل کردند. پس از دیدار و افتتاح، رئیس‌جمهور رئیسی و هیئت همراهش با سه بالگرد جداگانه محل را ترک کردند. سپس اعلام شد که بالگرد حامل رئیسی ناپدید شده و ناچار به فرود سخت شده است. در ساعت‌های بعد، ده‌ها خبر و اطلاع متناقض منتشر شد. سرانجام مشخص شد بالگردی که علاوه بر رئیس‌جمهور رئیسی، حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه، مالک رحمتی، استاندار آذربایجان شرقی، و سید محمدعلی آل‌هاشم، امام‌جمعه تبریز، در آن حضور داشتند، در آذربایجان شرقی سقوط کرده است. هم به‌دلیل شرایط نامساعد جوی و هم به‌دلیل مشخص نبودن محل دقیق سقوط بالگرد، رسیدن به لاشه آن با دشواری‌های جدی روبه‌رو شد. در این روند، اطلاعات متناقض رسانه‌ها و مقام‌های ایرانی موجب سردرگمی شد. بسیاری از رسانه‌ها پست‌هایی را که در ایکس (توییتر) منتشر کرده بودند، پس از مدت کوتاهی حذف کردند و بعداً این خبرها تکذیب شد. در مجموع، در سراسر این روند آشفتگی بزرگی حاکم بود که مانع جریان درست اطلاعات شد. از سوی دیگر، در ایران از مردم دعوت شد برای دعا در میدان‌ها و زیارتگاه‌ها گرد آیند.
آنچه در طول شب گذشت
با سردتر شدن هوا و فرارسیدن شب، وضعیت جدی‌تر شد؛ زیرا حتی در صورت زنده ماندن در حادثه نیز، دوام آوردن با جراحت در آن شرایط جوی دشوار بود. به‌دلیل رقابت با زمان، مقام‌های ایرانی از ترکیه بالگرد جست‌وجو و نجات مجهز به دید در شب درخواست کردند. با توجه به احتمال اینکه بالگرد اعزامی به‌دلیل شرایط جوی نتواند پرواز کند، مقام‌های ترکیه به طرف ایرانی اطلاع دادند که می‌توان با پهپاد آکینجی عملیات جست‌وجو و شناسایی انجام داد. پس از پذیرش این پیشنهاد از سوی ایران، یک فروند پهپاد آکینجی حدود ساعت ۲۳:۳۰ به وقت ترکیه اعزام شد و حدود یک ساعت بعد به منطقه حادثه رسید و جست‌وجوی لاشه بالگرد را آغاز کرد. پهپاد آکینجی که طی دو ساعت منطقه بسیار گسترده‌ای را جست‌وجو کرده بود، حدود ساعت ۰۲:۳۰ با برقراری تماس بصری با بالگرد، محل آن را شناسایی کرد و مختصات لاشه با مقام‌های ایرانی در میان گذاشته شد. این پرواز در مجموع بیش از هفت ساعت به طول انجامید و پهپاد آکینجی ساعت ۰۶:۴۵ صبح به حریم هوایی ترکیه بازگشت. نزدیک صبح، گروه‌هایی که به سوی محل اعلام‌شده از سوی پهپاد آکینجی حرکت می‌کردند، به لاشه بالگرد رسیدند و مشخص شد که کسی زنده نمانده است.
رویدادهای پس از آن
پس از مرگ رئیس‌جمهور رئیسی و وزیر امور خارجه، عبداللهیان، بر اساس اصل ۱۳۱ قانون اساسی، محمد مخبر، معاون اول رئیس‌جمهور، سرپرستی ریاست‌جمهوری و علی باقری کنی، معاون وزیر امور خارجه، سرپرستی وزارت امور خارجه را بر عهده گرفتند و ایران وارد روند انتخاباتی تازه‌ای شد. در روزهای پیش رو، این روند انتخاباتی بر فضای سیاسی ایران مسلط خواهد شد.
رئیسی برای سیاست داخلی ایران چهره‌ای بسیار مهم بود. نام او به‌عنوان نامزد رهبری انقلاب در دوران پس از علی خامنه‌ای مطرح می‌شد و در میان نامزدها قوی‌ترین گزینه بود. برای رسیدن او به این مقام، مهندسی‌های انتخاباتی متعددی صورت گرفت و زمینه کسب تجربه او طی سالیان در دستگاه حکومت فراهم شد. امروز تمام این سرمایه‌گذاری با این حادثه بر باد رفته است. به‌عبارت دیگر، این مرگ مستقیماً بر پویایی‌های داخلی ایران و روابط میان نخبگان تأثیر خواهد گذاشت. در حال حاضر پیش‌بینی روشن دشوار است. اما در روزهای آینده، همان‌طور که ممکن است شاهد اقدام چهره‌های قدیمی مانند محمدباقر قالیباف برای بازگشت به صدر صحنه باشیم، احتمال دارد افرادی مانند محمد مخبر که پیش‌تر نامشان چندان مطرح نبود نیز به‌طور غیرمنتظره ظاهر شوند. در وضعیت کنونی، اینکه خامنه‌ای، رهبر انقلاب، وزن سیاسی خود را به کار خواهد گرفت یا نه، و در صورت انجام این کار به کدام سمت اشاره خواهد کرد، اهمیت بسیاری دارد.
این نوشته در ۲۱ مه ۲۰۲۴ در مرکز مطالعات ایران (ایرام) منتشر شده است.
پیوند: https://www.iramcenter.org/reisinin-olumu-ve-sonrasinda-yasananlar-2490